اين است كه (انكم قوم آخرون غير اولئك المقربين) بجهت تنزيل تغيير صفت در منزلت تغيير ذات وعد ايشان بمنزله حضور باعتبار ما اسند اليهم است كه آن قتل و اخراج است و بمنزله غيبت باعتبار (ما سيحكى عنهم و هو قوله و ان يأتوكم اسارى تفادوهم) و قوله تعالى‌ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ‌ تفسير جمله سابقه است يعنى شما آن گروهيد كه اسلاف شما بودند باين معنى كه ميكشيد اهل خود را هم چنان كه ايشان ميكشتند و ميتواند بود كه حال باشد و معنى اشاره عامل آن يعنى شما آن جماعت ناقضانيد در حالتى كه ميكشيد يكديگر را و يا (هؤلاء) تأكيد است و اين جمله فعليه خبر يعنى شما ميكشيد اهل خود را و يا (هؤلاء) بمعنى الذين باشد و جمله صله آن و مجموع خبر انتم يعنى شما آن كسانيد كه ميكشيد اهل ملت خود را وَ تُخْرِجُونَ فَرِيقاً مِنْكُمْ‌ و بيرون ميكنيد گروهى را از خود مِنْ دِيارِهِمْ‌ از سراها و منزلهاى ايشان‌ تَظاهَرُونَ عَلَيْهِمْ‌ حال است از فاعل تخرجون يا از مفعول يا از هر دو و تظاهر بمعنى تعاون است مأخوذ از ظهر يعنى اخراج ميكنيد جماعتى را از خود از ديار خودشان در حالتى كه هم پشت ميشويد بر آن قوم مغلوب شده و يارى يكديگر ميدهيد در اخراج ايشان‌ بِالْإِثْمِ‌ ببزه كارى‌ وَ الْعُدْوانِ‌ و افزون طلبى اثم گناهيست كه متعدى نشود بغير و عدوان گناهى كه تعدى كند بغير مرويست كه در مدينه دو قبيله بودند از يهود قريظه و نضير كه با يكديگر مقاتله كردندى و قبل از هجرت دو قبيله مشرك نيز بودند يكى اوس و ديگرى خزرج قريظه با اوس يكى شدند و بنى نضير با خزرج اتفاق كردند هر دو فرقه از يهود بمعاونت حليف خود با آن ديگرى قتال كردندى و بعد از غلبه در خرابى منازل ايشان كوشيدند تا مهم قوم مغلوب بجلاى وطن انجاميدى و چون كسى اسير شدى باتفاق فدا دادندى چنان كه ميفرمايد كه‌ وَ إِنْ يَأْتُوكُمْ‌ و اگر آيند بشما أُسارى‌ اسيران بنى اسرائيل كه در دست دشمن افتاده‌اند تُفادُوهُمْ‌ فديه ميدهد ايشان را و باز ميخريد باسيرى ديگر كه از دشمن گرفته‌ايد يعنى اسير خود را ميگيريد و بعوض او اسيرى را كه از دشمن گرفته‌ايد به ايشان رد ميكنيد و نزد بعضى معنى آنست كه اگر بيايند بشما اسيرانى كه در دستهاى شياطين گرفتارند متصدى انفاذ ايشان ميشويد بارشاد و وعظ با آنكه تضييع نفس خود ميكنيد و بآن ارشاد و وعظ متعظ نميشويد كقوله‌ أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ‌ و حمزه اسرى ميخواند كه جمع اسير است چون جرحى و جريح و تفدوهم از ثلاثى مجرد و ابو عمرو و ابن عامر و ابن كثير در تفدوهم شريك اويند و قوله‌ وَ هُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ إِخْراجُهُمْ‌ متعلق است بقوله‌ وَ تُخْرِجُونَ فَرِيقاً مِنْكُمْ مِنْ دِيارِهِمْ‌ و ما بينهما جمله‌