بلكه اشاره است بتمتع چه ذلك از براى بعيد است و ذكر تمتع ابعد است از هدى و نيز فايده اين اجمع است از قول شافعى و در حاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرامِ‌ خلافست شافعى گفته كه ايشان كسانيند كه در ما دون مسافت قصر باشند و ابو حنيفه گفته كه ايشان اهل ميقاتند و ما دون آن و اصحاب ما را دو قول است يكى آنكه مراد كسانى‌اند كه بر سر دوازده ميل باشند و كمتر و دليل اين قول معلوم نيست دوم اينكه چهل و هشت ميل باشد و اين حق است زيرا كه از زراره روايت كرده‌اند كه صادق عليه السّلام را از كريمه‌ ذلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرامِ‌ پرسيدم فرمود يعنى اهل مكه‌

ليس عليهم متعة كل من كان اهله دون ثمانيه و اربعين ميلا ذات عرق و عسفان و كلما تدور حول مكة فهو داخل فى هذه الاية و كل من كان اهله وراء ذلك فعليه المتعة

چون اين معلوم شد بدانكه نزد ما آنست كه تمتع فرض عين است مر كسى را كه نباشد اهل او از حاضران مسجد الحرام و جايز نيست او را حج در فرض اسلام بغير تمتع مگر بجهت ضرورتى كه محوج باشد بعدول چون تضيق وقت و حيض و امثال آن و همچنين نزد ما قران و افراد فرض عين است مر كسى را كه حاضر مسجد الحرام باشد و او را جايز نيست عدول بتمتع مگر بجهت ضرورت و با عدول دم واجبست بخلاف شافعى كه او واجب نميداند بنا بر آنكه ضمير ذلك راجع بهدى ميدارد و ضعف اين معلوم شد و فقهاى اربعه متفقند بر آنكه ثلثه فرض عين نيست و اختلاف كرده‌اند در آنكه افضل انواع حج كدام باشد احمد و مالك بر آنند كه تمتع افضل است و اين احد قولين شافعى است و قول ديگر افراد افضل است و لهذا هدى را جبر ميداند نه نسك و نزد ابى حنيفه قران افضل است و حق نزد ما آنست كه تمتع افضل است بجهت آن كه پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم فرموده كه‌

لو استقبلت من امرى ما استدبرت‌

در حينى كه سوق هدى نموده بود و صدور اين قول از آن حضرت بجهت تأسف آن حضرت بود بر فوات عمره متمتع بها و تأسف نيست بر فوات غير افضل و ديگر آنكه حج تمتع مشتمل است بر دو نسك كه عمره و حجست پس افضل از نسك واحد باشد و ديگر آنكه از باقر مرويست كه‌

لو حججت الفا و الفا لتمعتت‌

وَ اتَّقُوا اللَّهَ‌ و بترسيد از خداى در جميع اوامر و نواهى او خصوصا در آنچه در باب حج صادر شده پس محافظة همه آن نمائيد وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ‌ و بدانيد كه خداى تعالى‌ شَدِيدُ الْعِقابِ‌ سخت عقوبتست مر كسى را كه نترسد از او و امر بدانستن آنكه حقتعالى شديد العقاب است بجهت آنست كه تا علم بآن حاصل كرده از عصيان باز ايستند پس در تعيين وقت حج ميفرمايد كه‌ الْحَجُ‌ اى وقته كقولك البرد شهران يعنى زمان حج‌ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ‌ ماههاى معروف و مشهور است مردمان را مراد آنست كه زمان حج در شرع متغير نميشود و اين رد است بر جاهليت كه قائلند به نسي‌ء چنان كه در سوره براءة