تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٣١٨ - سوره البقرة(٢) آيات ١٤٠ تا ١٤٩
بصرى از در درآمد حجاج بفرمود تا براى او كرسى بنهادند در مقابل تخت وى و او را بر آنجا نشاندند و اكرام و تعظيم تمام در حق وى مرعى داشت و بمكالمه و محاوره مشغول شدند در اثناى كلام حديث أمير المؤمنين (ع) را در ميان انداختند حجاج بر آن حضرت نفرين كرد و ناسزا گفت و ما نيز از خوف او متابعت وى كرديم حسن بصرى خاموش بود و هيچ نميگفت حجاج روى باو كرد و گفت يا ابا سعيد در حق على (ع) چه مىگويى و رأى تو در باب او چيست گفت حقتعالى ميفرمايد كه وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها إِلَّا لِنَعْلَمَ تا اينجا كه إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ تلاوت كرد و بعد از آن گفت (فعلى ممن هدى اللَّه و هو ابن عم رسول اللَّه و ختنه على ابنته و احب الناس عليه و اقربهم اليه) يعنى على از آن كسانى بود كه حقتعالى شرف هدايت و رسوخ ايمان باو ارزانى فرموده تحويل قبله بر او شاق نيامد و اول كسى بود كه در تحويل اقتدا بحضرت رسالت صلّى اللَّه عليه و آله نمود و او پسر عم رسول خداست و داماد اوست و دوستترين خلقان و نزديكترين مردمان باو و او را نزد خدا سابقه هست كه نه تو و نه كسى ديگر از مردمان دفع آن تواند كرد ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ حجاج چون اين بشنيد ساكت شد و هيچ نگفت مرويست كه بعد از آيه تحويل يهود هر لحظه شبهه ميانگيختند در باب تحويل قبله و از جمله ميگفتند اگر قبله حق جهت كعبه است پس آنان كه بجانب بيت المقدس نماز كردند از اصحاب محمد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و پيش از تحويل قبله وفات كردند چون سعد بن زراره و براء بن معرور بر ضلالت مرده باشند حقتعالى آيه فرستاد كه وَ ما كانَ اللَّهُ و نيست خداى با فضل و كرم لِيُضِيعَ إِيمانَكُمْ تا آنكه ضايع گرداند ايمان شما را يعنى نمازى را كه بر وجه اعتقاد صحيح روى ببيت المقدس ميگذارديد و تسميه صلاة بايمان بجهت آنست كه ركن اعظم ايمانست يا تباه نكند ايمان شما را كه بقبله بيت المقدس داشتيد قبل از نسخ آن و گويند سبب نزول اين بود كه جماعتى از اهل ايمان كه قبل از تحويل بقبله به بيت المقدس نماز گذارده بودند و متوفى شده از رسول صلّى اللَّه عليه و آله پرسيدند كه يا رسول اللَّه نمازهايى كه ما كرديم و ايشان بجانب آن قبله چگونه باشد نزد حقتعالى آيه آمد كه خدا نمازهاى شما را ضايع نگرداند و اكثر برانند كه اين متعلق است به الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ و معنى اينكه خدا ضايع نگرداند ثبات شما را بر ايمان و رسوخ شما را در حكمت احكام اسلام كه بجهت آن تحويل قبله بر شما ثقيل و شاق نمينمايد إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُفٌ بدرستى كه خدا مهربان است بمردمان مزد ايشان را ضايع نگرداند رَحِيمٌ بخشاينده است صلاح ايشان را فرو نگذارد و مزد عمل بتمامه بايشان رساند و ميشايد كه تقديم رءوف با آنكه ابلغ است بجهت محافظت باشد بر فواصل از عبد اللَّه عباس روايتست كه اول نسخى كه در قرآن واقع شده حكم