انكار آن نمودند حقتعالى آيه فرستاد كه‌ وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ‌ و مر خدايراست جاى برآمدن آفتاب چون مكه و كعبه و جاى فرو رفتن آن چون بيت المقدس و از جابر روايتست كه حضرت رسالت ص جمعى از لشگريان را بغزايى فرستاده بود شبى بسبب ابر و تاريكى در سمت قبله اختلاف كردند و هر كسى براى خود اجتهاد كرده محرابى ساختند و توجه بآن كرده بنماز مشغول شدند چون روز شد خطوط محاريب ايشان از سمت قبله منحرف بود چون بمدينه آمدند اعاده قضاء آن نماز را از حضرت رسالت ص استفسار نمودند اين آيه آمد كه بعد از آنكه بقدر امكان در قبله اجتهاد نموده‌ايد اعاده آن نماز روا نيست چه همه جهات از آن او است‌ فَأَيْنَما تُوَلُّوا پس هر جا كه روى ميآوريد فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ‌ پس آنجا وجه خدايست يعنى جهت طاعت او است كه بآن مأمور شده‌ايد يا آنجا ذات خدايست كقوله تعالى‌ وَ يَبْقى‌ وَجْهُ رَبِّكَ‌ يعنى ذات او عالم است و مطلع بر آنچه در آن كرده‌ايد از نماز واجبه و مندوبه و از ابن عمر روايتست كه آيه در حق مسافريست كه نماز بر پشت راحله كند و بتكبير احرام روى بقبله كند و ما بقى بهر جهتى كه واقع شود صحيح است و گويند اين طوطيه نسخ قبله است و تنزيه معبود از آنكه در حيزى و جهتى باشد و نزد برخى اين مخصوص است بصلاة تطوع بر راحله در سفر بهر جانب كه راحله بآن توجه كند و اما در فرايض واجبست كه متوجه قبله باشد لقوله‌ وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ‌ و اين مرويست از ائمه هدى ع و هم از ائمه ع مرويست كه پيغمبر ص وقتى كه از مدينه متوجه خيبر شد نماز تطوع بر راحله ميگذارد بهر نحوى كه واقع ميشد و چون از مكه مى‌آمد نماز را بر راحله ميگذارد و قبله در خلف او بود و نزد جمعى ديگر مسلمانان در اول اسلام مخير بودند ميان توجه بصخره بيت المقدس و كعبه و بعد از آن منسوخ شد بقول‌ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ‌ و اين قول از قتاده مرويست و جماعتى ديگر برانند كه نزول اين آيه در دعا و اذكارست و در انوار گفته كه مراد بمشرق و مغرب همه زمين است زيرا كه همه آن متصفست بشرقى و غربى يعنى همه زمين مر خداراست نه آنكه مختص باشد باو مكانى دون مكانى پس اگر ممنوع شويد از آنكه نماز را در مسجد الحرام يا بمسجد اقصى گذاريد حق تعالى همه زمين را مسجد شما گردانيده پس در هر مكانى كه بشطر قبله توليه نمائيد آنجا جهتى است كه بآن مأمور شده‌ايد چه مكان توليه مختص بمسجدى يا مكانى نيست‌ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ‌ بدرستى كه خداى تعالى فراخ مغفرتست و يا بسيار عطا و رحمت او احاطه كرده بهمه اشيا كه‌ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْ‌ءٍ مراد توسعه و تيسير قبله است بر عباد و عدم تشديد تكاليف بر ايشان‌ عَلِيمٌ‌ دانا است بمصالح احوال مسلمانان و اعمال ايشان در اماكن و صاحب كنز العرفان آورده كه هر گاه ممكن‌