روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ٢١٥ - بخش دوم روشهاى«خداتقويتى»

آيات مرتبط با روش‌هاى خداتقويتى، بيشتر در باره سختى‌هاى مبارزه و جنگ با مخالفان است كه خود از جمله حوادث و بلايايى است كه منشأ انسانى دارد؛ چرا كه سختى‌ها از يك منظر، به دو بخش سختى «حوادث» و سختى «تكاليف» تقسيم مى‌شوند. الگوى اين بخش‌بندى، تقسيمى است كه در برخى روايات براى صفت «صبر» صورت گرفته است. از آن جا كه مفهوم صبر و بردبارى، تنها در موقعيت‌هاى دشوار معنا پيدا مى‌كند و هر جا مشقّتى براى نفسْ تصوّر نشود، صبر و شكيبايى نيز جايگاهى نخواهد داشت، از اين رو مى‌توان تقسيم‌بندى‌هايى را كه براى صبر صورت گرفته، براى سختى و مشكل نيز انجام داد. با اين حساب اگر صبر از ديد روايات به سه قسم: صبر در «مصيبت»، صبر بر «طاعت» و صبر از «گناه» تقسيم شده است،[١] انواع سختى نيز در اين سه موقعيت، تجربه خواهند شد. البته با تأمّل در اين اقسام، معلوم مى‌شود كه موقعيت‌هاى دوم و سوم (يعنى طاعت و معصيت)، هر چند در برابر هم قرار دارند، امّا در مقايسه با موقعيت اوّل (يعنى مصيبت)، از يك سنخ هستند. در واقع، اين سه موقعيّت، خود در دو گروه كلّى تكاليف (طاعت و معصيت) و حوادث (مصيبت) جاى دارند. بنا بر اين، در امور زندگى، از يك منظر با

[١]. در روايت معروفى از پيامبر خدا( ص) صبر اين‌گونه تقسيم شده است:« الصَّبْرُ ثَلَاثَةٌ صَبْرٌ عِنْدَ الْمُصِيبَةِ وَصَبْرٌ عَلَى الطَّاعَةِ وَصَبْرٌ عَنِ الْمَعْصِية ...؛ صبر بر سه قسم است: صبر در مصيبت، صبر بر طاعت و صبر از گناه»( الكافى، ج ٢، ص ٩١).