روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ٢٨٦ - سه امداد با خواب
آمده است؛ زيرا خواب، باعث آرامش و آسودگى قواى جسمانى از خستگى و رنجى مىشود كه در هنگام بيدارى، بر اثر تصرّفات نفس در بدن، عارض مىشود.[١]
افزون بر آيه فوق- كه به طور كلّى، خواب را موجب آرامش معرفى نموده است-، در برخى از آيات، نوع خاصى از خواب- كه از آن با كلمه «نُعاس» ياد شده است-، به عنوان امدادى الهى در ميدان جنگ شمرده شده است. نُعاس به معناى گرم شدن پلك چشم و سُست شدن بدن قبل از خواب است كه در فارسى از آن با تعبير «چُرت زدن» ياد مىشود.[٢] اين كلمه، دو مرتبه در قرآن آمده است: يك بار اشاره به خوابى دارد كه به منظور آمادگى مسلمانان براى مبارزه با دشمن در شب قبل از وقوع جنگ «بدر» بر آنان چيره شد؛ و بار ديگر اشاره به خوابى است كه در شب بعد از جنگ «احُد» برخى از مسلمانان را فرا گرفت و موجب تقويت روحيه آنان شد.
قرآن كريم، خواب سبكى را كه در شب قبل از پيكار «بدر»، مسلمانان را فراگرفت، سبب امن و آسايش و از بين رفتن ترس آنان دانسته است:
(إِذْ يُغَشِّيكُمُ النُّعاسَ أَمَنَةً مِنْهُ.[٣]
و [ياد آوريد] هنگامى را كه [خداوند] به خاطر ايمنى، از جانب خود، خواب سبكى را بر شما مسلّط ساخت).[٤]
«تغشيه» به معناى پوشاندن و در اينجا كنايه از مسلّط ساختن است؛ و «أمنة» به معناى امنيت و آرامش و مفعول له «يغشيكم» است.[٥] اين آيه، بيانگر آرامشبخشى خدا به وسيله خوابى سبك در آن شب خاص است؛ شبى كه با توجّه به توان رزمى دو طرف، بايد يك شب بحرانى و نگران كننده براى مسلمانان مىشد؛ امّا به لطف و عنايت خدا، شب آرام و بىدغدغهاى براى آنها شد و به خواب خوشى فرو رفتند؛[٦] زيرا تا هنگامى كه در خواب بودند، اثر ترس از ايشان منتفى شد و چون بيدار
[١]. ترجمه تفسير الميزان، ج ٢٠، ص ٢٦٢؛ تفسير نمونه، ج ١٥، ص ١١٤.
[٢]. ترجمه تفسير الميزان، ج ٤، ص ٧٠؛ التحقيق فى كلمات القرآن الكريم، ج ١٢، ص ١٧٠.
[٣]. سوره انفال، آيه ١١.
[٤]. ترجمه آية الله مشكينى با كمى تغيير.
[٥]. التحرير و التنوير، ج ٩، ص ٣٦؛ ترجمه تفسير الميزان، ج ٩، ص ٢٤؛ تفسير راهنما، ج ٦، ص ٣١٥.
[٦]. كوثر، ج ٤، ص ٣٣١.