صورت گرفته است.[١] اين جريان كه در آيات ٢١٤ تا ٢٢٠ سوره مبارك شعرا به آن اشاره شده است، از اين قرار بود كه پيامبر خدا (ص) پس از نزول آيه (وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ‌)،[٢] براى اجراى اين فرمان، بستگان نزديكش را به مهمانى فراخواند و بعد از پذيرايى، سخن خود را آغاز و آنان را از شرك و بت‌پرستى نهى فرمود. در ادامه نيز حديث معروف «يوم‌الدار» را بيان فرمود؛ امّا عكس العمل اكثريت قريب به اتفاق ميهمانان، چيزى جز استهزا و تمسخر نبود.[٣] قبل از وقوع اين جريان، خداوند به ايشان خبر داده بود كه اگر به تو ايمان آوردند و پيروى‌ات كردند، آنان را دور خود جمع كن و پر و بال رأفت و رحمت برايشان بگستران![٤] و اگر نافرمانى‌ات كردند، از عملشان بيزارى جوى و بر خداوند توكّل نما. تو تنها نيستى؛ تكيه‌گاهت خداوندى است شكست‌ناپذير و بسيار رحيم و مهربان.[٥]

هر يك از اين توصيه‌ها خود بيان كننده روشى خاص براى روحيه‌بخشى به پيامبر (ص) محسوب مى‌گردد كه در جاى خود به آنها اشاره مى‌شود؛ امّا آنچه شاهد بحث ماست، آياتى است كه نظارت ويژه الهى را بر اعمال ايشان بيان فرموده است. آن جا كه مى‌فرمايد:

(الَّذِي يَراكَ حِينَ تَقُومُ‌\* وَ تَقَلُّبَكَ فِي السَّاجِدِينَ‌\* إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ.[٦]

همان كسى كه تو را به هنگامى كه برمى‌خيزى، مى‌بيند و حركت تو را در ميان سجده‌كنندگان مشاهده مى‌كند! اوست خداى شنوا و دانا).

در آيات فوق، به سه وصف از اوصاف خداى متعال اشاره شده است كه هر يك از ديگرى دلگرم‌كننده‌تر، و اميدبخش‌تر است؛ يعنى بينايى (يراك)، شنوايى (سميع) و آگاهى (عليم). در مورد قيام (حين تقوم) و حركت (تقلبك) پيامبر (ص) كه مورد نظارت خاص الهى قرار گرفته، دو نظر ارائه شده است. برخى آن را به قرينه كلمه‌

[١]. التحرير و التنوير، ج ١٩، ص ٢٠٧.

[٢]. سوره شعرا، آيه ٢١٤.

[٣]. ترجمه مجمع البيان، ج ١٨، ص ٦٦.

[٤].( وَ اخْفِضْ جَناحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ‌)( سوره شعرا، آيه ٢١٥).

[٥].( فَإِنْ عَصَوْكَ فَقُلْ إِنِّي بَرِي‌ءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ\* وَ تَوَكَّلْ عَلَى الْعَزِيزِ الرَّحِيمِ‌)( سوره شعرا، آيه ٢١٦ و ٢١٧).

[٦]. سوره شعرا، آيه ٢١٨- ٢٢٠.