روش هاى توان افزايى در سختى ها - عطاء الله، محسن - الصفحة ١٩٣ - ٤ تقويت«بازگشتى»
پس [اى پيامبر!] صبر و شكيبايى پيشه كن كه وعده خدا حق است، و براى گناهت استغفار كن، و هر صبح و شام، تسبيح و حمد پروردگارت را به جا آور!).
بيان توصيه به استغفار و طلب بخشش گناهان كه بعد از سفارش به صبر و بردبارى آمده است، ما را به نقش استغفار در تكامل نيروى صبر رهنمون مىسازد؛ چه اين كه صبر و بردبارى- چنانچه گذشت- نياز به نيرو و توان دارد و يكى از راههاى ازدياد نيرو و توان، استغفار است. همچنان كه در آيه زير از زبان هود (ع) خطاب به قومش، از جمله پيامدهاى استغفار و توبه، ازدياد نيرو و قوّت دانسته شده است:
(وَ يا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّماءَ عَلَيْكُمْ مِدْراراً وَ يَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلى قُوَّتِكُمْ وَ لا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِينَ.[١]
و اى قوم من! از پروردگارتان طلب آمرزش كنيد، سپس به سوى او بازگرديد، تا [باران] آسمان را پى در پى بر شما بفرستد و نيرويى بر نيرويتان بيفزايد! و گنهكارانه، روى [از حق] بر نتابيد!).
عبارت «يزدكم» عطف بر «يرسل» و جواب براى شرط مقدّر است؛ يعنى: «إن تستغفروا و توبوا ... يزدكم؛ اگر استغفار و توبه كنيد ... خداوند نيروى شما را افزايش مىدهد».[٢] بنا بر اين، هود (ع) در آيه يادشده، مردم خويش را در صورت استغفار از گناهان و بازگشت به سوى خدا، به افزايش هر گونه نيروى مادى و معنوى[٣] بشارت داده است. افزايش توان بردبارى نيز از جمله نيروىهاى مادى است.
اين اثرات در باره توبه انسان بود؛ امّا در قرآن، توبه خدا به بندگان نيز كه يكبار به صورت لطفى است كه شامل حال بنده مىشود تا توفيق توبه يابد، و يكبار پس از پديد آمدن توبه بنده، در قالب پذيرش و قبول توبه وى با نزول رحمتش صورت مىگيرد، به عنوان يكى از اسباب آسانكننده سختىها دانسته شده است. اين مطلب
[١]. سوره هود، آيه ٥٢.
[٢]. تفسير راهنما، ج ٨، ص ١١١.
[٣]. مراد از« قوة» به دليل اطلاق آن، هر گونه افزايش نيروى مادى و معنوى است( ر. ك: تفسير نمونه، ج ٩، ص ١٣٣؛ ترجمه تفسير الميزان، ج ١٠، ص ٤٤٥).