امّا در صورت دوم، يكى از غم‌ها بايد مذموم و ديگرى ممدوح باشد. انگار كه آنها يك بار به جهت شكست و از دست دادن پيروزى غمگين شدند و اين غمى بود ناپسند. سپس خداى سبحان به جاى اين غم، اندوه ناشى از نافرمانى پيامبر (ص) و فرار را به عنوان اندوه ممدوح در دلشان جاى داد و به نوعى به جاى دفع اندوه مذموم، به رفع آن پرداخته شد.[١]

به هر حال، مطابق با مضمون اين آيه، خداوند با تبديل و جايگزينىِ غم ارزشمند و ممدوح به جاى غمى بى‌فايده و خالى از اثر، رزمندگان را يارى رسانده و روحيه آنان را تقويت نموده است. در نتيجه مى‌توان گفت توجّه دادن و پيشنهاد كردن غم‌هاى ممدوح و مسؤليت‌آور- كه محرّك انسان براى كسب رضايت خداست و از اهتمام شخص به آينده ايمانى و آخرتى او ناشى مى‌گردد-، از بين برنده غم‌هاى مذموم و كسالت‌آورى است كه بدون اثر و يا داراى اثر منفى است و تحمّلشان دشوار است. لذا اين توجّه‌دهى مى‌تواند در موقعيت‌هاى مشابه نيز به كار رود و اثرات روانىِ مثبتى بر شخص اندوهناك داشته باشد.

٢. تقويت با «تبديل معنا»

معنا، يعنى فلسفه، هدف و فايده مشكل. مراد از اين روش، تبديل و تصحيح نگرش از شر ديدن سختى‌ها به خير ديدن آنهاست. گاه افراد با سطحى‌نگرى و ديد ظاهربينانه به يك موقعيت، تنها سختى‌هاى ظاهرى آن را مى‌بينند و بدون در نظر گرفتن آثار و فوايد آن، تنها مشقّت‌هاى فعلى را لحاظ مى‌كنند. همين امر، آنان را در ارزيابى دچار اشتباه مى‌نمايد، در نتيجه، موقعيت مورد نظر را «ناخوشايند» تلقى مى‌كنند. هنگامى كه ارزيابى فرد از سختى، منفى باشد و آن را شرّ و زيان‌بار بپندارد، تحمّل آن برايش بسيار مشكل خواهد شد. معمولًا كسانى كه در سختى‌ها بى‌تاب مى‌شوند، آنها را زيان‌بار، ناعادلانه، بى‌دليل، مزاحم و اهانت‌آميز، ارزيابى مى‌كنند. چنانچه مطابق با آيه زير، ارزيابى گروهى كه با فشارهاى اقتصادى و كاهش درآمد، مورد آزمايش قرار گرفتند، اين است كه اين فشارها اهانتى از جانب خداست:

[١]. اين احتمال در حدّ خود محذورى ندارد؛ امّا انسجام ميان زمان حال و آينده در آن حفظ نمى‌شود و تا تعليل« لكيلا تحزنوا ..» كه از آينده خبر مى‌دهد هماهنگ نيست( تسنيم، ج ١٦، ص ٦٥، با كمى تصرّف).