... ابزار تولید نبایستی فقط در خدمت یک جمع محدود یا در خدمت یک ملت باشد و به منظور حفظ برتری این جمع یا ملت مورد استفاده قرار بگیرد [١]. مفهوم مالکیت اجتماعی این است که ابزار تولید بایستی در خدمت اجتماع انسانها یا جامعه انسانیت به کار رود. به عبارت دیگر مالکیت اجتماعی مالکیت نیست و فقط وسیله سادهای است در خدمت انسان و تمدن. از طرف دیگر عبارت «تولید به منظور استفاده و نه به منظور سودجویی هدایت شود» (که در عبارت برتراند راسل بود و قبلًا گذشت) برای تعریف جامعه سوسیالیستی کافی نیست. محصول تولیدی همه کشورها امروزه لااقل در زمینه صنایع اصلی یک محصول مصرفی است ولی استفاده و مصرف جنگی؛ اقتصاد دولتی هم که صفت مشخصه قرن ماست- همچنانکه بعداً خواهیم دید اقتصاد مصرف است نه سودجویی.

این هم اقتصادی است که در آن نیروی محرکه تولید، دیگر سودجویی نیست بلکه احتیاج است، منتها این احتیاج از آنِ مردم نیست و احتیاج ملی است.

هدف سوسیالیسم این است که تولید به نفع عامه مردم و در خدمت انسان و تمدن قرار گیرد، و تاکنون سوسیالیسم نتوانسته که این هدف را تأمین کند. علیهذا از

[١] سوسیالیستها همین قدر میگویندافزار تولید نبایستی در خدمت یک جمع محدود یا یک ملت باشد، باید در اختیار همگان قرار گیرد، اما نمیگویند چرا؟ اگر کسی از آنها بپرسد در صورتی که مالک ابزار تولید از طریق مشروعی آن را مالک شده است و تصاحب کرده است، یعنی از همان طرقی که خود سوسیالیستها مالکیت فردی را مشروع میدانند، به چه دلیل و به چه مجوزی اجتماع حق دارد آن را از صاحب اصلی انتزاع کند؟ حداکثر آنچه گفتهاند فرضیه ارزش اضافی و ثبات سرمایه و تغیر نیروی کار است که مدعی هستند سود و اضافه ارزش محصول نیروی کارگر است. اولًا ما قبلًا اثبات کردیم که فرضیه ارزش اضافی مارکس و تقسیم سرمایه به ثابت و متغیر صحیح نیست. ثانیاً لازمه این نظر این است که سود سرمایهدار نامشروع است؛ اما به چه دلیل ابزار تولید باید از سرمایهدار منتزَع و به اجتماع داده شود؟ بلکه حداکثر این است که سرمایه سرمایهدار را باید به خود برگرداند و ارزش اضافی را به کارگر داد. این که سوسیالیسم نیست؛ سوسیالیسم آن است که بتواند مالکیت ابزار تولید را از روی دلیل حق اجتماع معرفی کند.