مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦٨ - ارزش اضافی

بازرگان معمولًا واسطه است میان تولیدکننده جزء و مصرف کننده، حداقل واسطه است میان تولید کننده- ولو سرمایهدار باشد- و مصرف کننده. بازرگان به واسطه در انحصار گرفتن بازار فروش و یا به واسطه عدم قدرت مصرف کننده برای خریدن بلاواسطه از تولیدکننده، از قدرت خود و ضعف مصرف کننده سوء استفاده نموده قیمت را در اختیار خود قرار داده به دو برابر آنچه خریده است میفروشد.

صفحه ٥٢:

باری هرقدر به خود زحمت دهیم و بخواهیم به واسطه تجزیه و تحلیل جریان مبادله سرچشمه سود را بیابیم جز اتلاف وقت فایده دیگری ندارد و به کوچکترین نتیجهای نخواهیم رسید. جریان مبادله سرچشمه سود تولیدکنندگان نیست ...

البته مبادله نمیتواند ارزش ایجاد کند مگر به مقدار کاری که واسطه انجام داده.

آن کار کمّاً و مخصوصاً کیفاً دارای ارزش است. تجارت، خالی از یک نبوغ نیست ولی در متن کوشش شده که تاجر را رباینده اضافه ارزش تولیدکننده معرفی کنند زیرا طبق مفروضات متن، بازار همیشه بازار واقعی است و قیمتها طبیعی است؛ در صورتی که قبلًا اشاره کردیم که تاجر قادر است بازار مصنوعی ایجاد کند و در نتیجه مصرف کننده را استثمار نماید.

در صفحه ٥٣ تحت عنوان «نیروی کار- ارزش نیروی کار» میگوید:

مسئلهای را که در بالا طرح کردیم نمیتوانیم حل کنیم مگر آنکه در بازار مبادله کالایی را پیدا کنیم که بهای آن در موقع فروش پایینتر از ارزش آن باشد [١] و هرکس آن را بخرد حتماً سود خواهد برد؛ یا به عبارت دیگر باید کالایی در بازار مبادله وجود داشته باشد که قدرت ایجاد ارزش در آن نهفته

---

[١] و از قاعده کلی که هر کالایی که در موقع فروش، از ارزش واقعیاش پایینتر باشد دیگر تولید و عرضه نخواهد شد، باید مستثنی باشد. مطابق اصولی که از اصل «ارزش کار» نتیجه میشود ممکن نیست کالایی وجود داشته باشد که همیشه بهای آن از ارزش واقعی آن کمتر باشد. علیهذا مطلب متن، مخالف آن اصول است. قاعده عقلی و طبیعی، استثناء پذیر نیست.