مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٦ - آیا دولت می تواند مالک باشد؟

- آن در سپرده ثابت است ولی در پس انداز معمولی اینطور نیست.

مسئله پس انداز و سپرده ثابت جزء ضروریات نیست که حتماً باید یک پس انداز داشته باشیم و یک سپرده ثابت. ما میخواهیم ببینیم آن نیازی که وجود دارد چیست. در واقع دو نیاز بیشتر نیست. یکی اینکه پولهای موقتی در بانک میگذارند برای اینکه هر وقت بخواهند فوراً آن را بگیرند. این پول را به صورت حساب جاری میگذارند. پولهایی هم هست که شخص فکر میکند لااقل تا چند ماه به آن نیاز ندارد. این پول را به دو صورت میتوانند در بانک بگذارند: به صورت پس انداز و به صورت سپرده ثابت، و ممکن است همه اینها به صورت سپرده ثابت باشد. خیال نمیکنم که این اشکال، اشکال مهمی باشد.

آقای مهندس ... مایل بودند که فتواهای فقهای حاضر در این مسائل بیان شود.

در اینجا من دو مطلب را به عنوان مقدمه عرض میکنم و بعد خلاصه این فتواها را ذکر مینمایم.

آیا دولت می تواند مالک باشد؟

مطلب اول این است که در مورد مالکیت دولت، در میان فقها دو نظریه وجود دارد. یک نظریه این است که دولت هم مثل فرد میتواند مالک باشد، میتواند ثروت داشته باشد و تمام احکامی که در شخص مالک هست در مورد دولت هم میتواند وجود داشته باشد و به اصطلاح امروز دولت شخصیت حقوقی دارد.

مرحوم آقای بروجردی، مرحوم حاج آقا حسین قمی و بسیاری از مراجع فعلی که شما از آنها تقلید میکنید، عقیدهشان همین است که در مالکیت هیچ فرقی نمیکند میان شخصیت حقوقی و شخصیت حقیقی، و شخصیت حقوقی هم میخواهد دولت باشد یا غیر دولت، اعم از اینکه دولت ظالم باشد یا ظالم نباشد، یعنی دولت ظالم مثل فرد ظالم است که کار نامشروعش باطل است ولی کار مشروعش درست است، یعنی ظالم بودن سبب نمیشود که کار مشروعش هم نامشروع باشد.

بعضی دیگر فتواشان این است که ما شخصیت حقوقی نمیشناسیم، فقط شخصیت حقیقی درست است. برخی از فقهای معاصر مثل آقای خویی و صاحب کتاب البحوث الفقهیه چنین عقیدهای دارند. اینها معتقدند که دولت صلاحیت مالکیت ندارد و حتی اگر از راه مشروع هم کاری بکند نمیتواند مالک بشود. فقط