مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٥ - ٤ مسئله ربا و بانک
ربا گرفتن بدانیم درست نیست، بلکه راه مضاربه صحیح است و این، مطلب تازهای نبود. چیزی که بود ایشان تعبیر بورس کردند که به معنی خرید سهام است. البته این مطلب به این شکل قبلًا به ذهنم نیامده بود و این برای من مشکلی بود که اگر بنا شود سرمایههای جزئی وارد کارهایی نظیر خرید سهام بشود، این کار عملًا دچار اشکال میشود زیرا مرتب افراد میآیند سرمایهای در بانک میگذارند و اگر بانک بخواهد آنها را در موارد مختلف شریک کند، در عمل ممکن است دچار اشکال شود؛ به خلاف وضع جاری بانک که پول را از افراد میگیرد برای خودش و بعد پول خودش را به عنوان ربا میدهد. این اشکال ندارد. ایشان به این صورت گفتند و شاید آقای مهندس طاهری هم نظرشان این بوده که اساساً بانک سهام را خودش مستقیماً میخرد، یعنی بانک خودش مستقیماً وارد عمل مضاربه یا مزارعه و نظیر اینها میشود و خودش مستقیماً در سهام شرکت میکند. بعد افراد دیگری که میآیند پولی را به عنوان سپرده ثابت بپردازند، بانک به موجب اجازهای که از طرف سایر شرکا دارد سهام خودش را به آنها میفروشد و حتی ممکن است اگر مصالح کلی بانک اقتضا کند به قیمت گرانتر هم بفروشد. به هر حال آن مشکل محاسبه هم به این طریق حل میشود که بانک خودش مستقیماً سهام را بخرد و بعد این سهام را به اشخاص بفروشد. ممکن است کسی اشکال کند که معمولًا مردم در سپردهها و پس اندازها پول را میدهند برای اینکه هرگاه خواستند بتوانند آن را پس بگیرند ولی اگر بخواهد به صورت خرید سهام باشد، بسا هست که نتوانند آن را پس بگیرند.
پاسخ این است که بانک در اینجا نقش دلال را بازی میکند به این صورت که مثلًا یکی از شرکا میخواهد سهام یک کارخانه قند را بخرد و شریک دیگری میخواهد آن سهام را بفروشد ...
- در عمل غیر ممکن میشود، زیرا مثلًا من پولی را در بانک میگذارم و دو روز دیگر میروم آن را پس میگیرم. اگر بانک بخواهد حساب کند که امروز فلان مقدار به من بفروشد و دو روز دیگر آن را پس بدهد ...
نه، حساب جاری غیر از این است. در عمل اینطور نیست. در عمل انسان پولهایی را که احتمال میدهد چند روز دیگر میخواهد آن را پس بگیرد، به صورت حساب جاری میگذارد ولی معمولًا پولهایی را به صورت پس انداز یا سپرده میگذارند که لااقل به حسب احتمال به این زودیها آن را پس نمیگیرند.