مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٩ - روش فقهی

زعیم روحانی بودند انجام دادند.

این مزایا و خدمات همانهاست که از امتیازات ایشان است و مجموعاً در اقران و اسلاف ایشان وجود نداشته است و به اصطلاح گامی به جلو بوده و شایسته زنده نگه داشتن و پیروی است و به همین مناسبت لازم است یادآوری بشود، زیرا اگر به موجبی گامی به جلو برداشتیم شایسته نیست دو مرتبه به عقب برگردیم و مصداق آیه کریمه قرآن بشویم که میفرماید: افَانْ ماتَ اوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلی اعْقابِکمْ [١]؟.

اکنون وارد اصل مطلب میشویم:

روش فقهی

یکی از مزایای برجسته معظّم له سبک و روش فقهی ایشان بود که شایسته است پیروی شود و فراموش نگردد. این بنده در مدت هشت سال آخر اقامتم در قم که مصادف بود با سالهای اول ورود معظم له به آن شهر از درسهای ایشان بهره مند میشدم و چون به روش فقاهت ایشان ایمان دارم معتقدم که باید تعقیب و تکمیل شود. آنچه در این گفتار میشود خلاصه کرد مقایسه مختصری است بین روش فقهی ایشان و روش فقهی متأخرین در قرون اخیر، و برای این مقصود یک مقدمه کوچک ذکر میکنیم.

باید دانست که روش فقهی فقها همه یکسان نبوده، اسلوبهایی متفاوت در اجتهاد و فقاهت در اسلام پدید آمده است. هم در میان اهل سنت و جماعت روشها و اسلوبهای مختلف به وجود آمده و هم در میان خود ما. اسلوب فقهی ما تدریجاً تنوع پیدا کرده و مختلف شده به طوری که به دورههای مختلف تقسیم میگردد. خود معظم له که به تاریخ فقه آشنا بودند و اسلوبهای مختلف فقهی را میشناختند و یکی از مزایا و امتیازاتشان همین آشنایی با روشهای مختلف فقهی شیعه و سنّی بود فقه را تقریباً به چهار دوره تقسیم میکردند به این ترتیب:

١. دوره ماقبل شیخ طوسی.

٢. از زمان شیخ طوسی تا قرن دهم که تقریباً مقارن با زمان شهید ثانی است.

٣. از زمان شهید ثانی تا یک قرن اخیر