راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٨٠ - عوامل بسيارى حسد و قوى بودن آن

است كه آنچه انجام مى‌شود مى‌خواهد، زيرا انتظار ندارد كه هر چه او مى‌خواهد، بشود و از دست دادن هدف نوميدى و خوارى است و براى رهايى از اين خوارى دو راه وجود دارد: يا آنچه او مى‌خواهد بشود يا آنچه مى‌شود (روى مى‌دهد) بخواهد. حالت اوّل كه در اختيار انسان نيست و راهى هم براى تكلّف و تلاش در آن نيست. امّا ورود به راه دوم امكان پذير است و مى‌توان آن را با تمرين به دست آورد. بنابراين به دست آوردنش بر هر خردمندى واجب است و درمان اساسى همين است.

امّا درمان اساسى حسد با ريشه كن ساختن عوامل حسد ممكن مى‌شود كه عبارتند از تكبّر، عزّت طلبى، حرص زياد بر آنچه به انسان مربوط نيست. بزودى شرح درمان اين عوامل در جاى خودش خواهد آمد، چرا كه اين عوامل ريشه‌هاى بيمارى حسداند و بيمارى جز با قطع ريشه بيمارى ممكن نمى‌شود و اگر ريشه از بيخ و بن كنده نشود آنچه بيان كرديم فقط مسكّن خواهد بود و بيمارى حسد همچنان عود مى‌كند و با بودن ريشه‌هاى مرض حسد تلاش در آرام ساختن آن به طول مى‌انجامد، زيرا تا آدمى مقام را دوست بدارد نسبت به هر كسى كه در برابر او در دلهاى مردم مقام و منزلتى كسب كند حسد مى‌ورزد و ناگزير از آن غمگين مى‌شود و تنها كارى كه از او ساخته است اين است كه اندوه را بر خود آسان سازد و با دست و زبانش آشكار نكند، امّا اين كه دلش بكلّى از حسد تهى شود برايش ممكن نيست.

شرح آن مقدار از حسد كه واجب است از دل زدوده شود

بدان كه شخص آزار دهنده طبيعتا مورد خشم واقع مى‌شود و غالبا هر كسى را كه به تو آزار برساند دشمن مى‌دارى و هر گاه به نعمتى دست يابد نمى‌توانى بى‌تفاوت باشى و ناراحت نشوى به گونه‌اى كه خوبى و بدى حال دشمنت در نظرت يكسان باشد، بلكه در نفس خويش ميان اين دو حالت فرق مى‌گذارى، و همواره شيطان در حسد ورزى نسبت به دشمن با تو مى‌ستيزد ولى اگر عامل‌