يا ايّها النّاس اتّقوا اللّه فما خلق امرء عبثا فيلهو [٣]و لا اهمل سدى فيلغو [٤]. و[گفت:اى مردمان از خداى بترسى كه هيچ‌كس را به هرزه نيافريدن [٥]تا بازى كند،و فرونگذاشتند تا محال گويد] [٦].اوزاعى گفت شنيدم كه:خداى را تعالى فرشته‌اى است كه مى‌گويد هر روز:

الا ليت الخلق لم يخلقوا ،يا [٧]كاشك [٨]خلقان را نيافريده بودندى،و يا كاشك چون [٩]بيافريدند بدانستندى كه ايشان با چه‌كار را [١٠]آفريده‌اند، تا انديشه كردندى كه ايشان چه مى‌كنند و در ميان چه‌اند.

امّا اختلاف علما در آن‌كه غرض خداى تعالى در خلق عالم چه بود،و آنچه روايت كردند كه:عالم براى محمّد و آل محمّد آفريد،و همه خلقان در وجود بر ايشان طفيل‌اند،و حديث آدم-عليه السّلام-و آن‌كه خداى تعالى او را گفت:لولاهم لما خلقتك،اگر نه ايشانندى من خود تو را نيافريدمى،اين بر سبيل ابانت فضل و مبالغت منقبت ايشان است،و درست آن است كه:خداى تعالى خلقان را براى نعمت بر ايشان آفريد،چه غرض او در خلق جمادات نفع احياء است،و غرض او در خلق احياء،نفع مكلّفان است عاجلا و آجلا تا به بهرى منتفع شوند و در بعضى نظر كنند و تحصيل معارف كنند و به آن مستحقّ ثواب شوند.

محمّد بن خالد البرقىّ روايت كرد از پدرش از محمّد بن ابى نصر كه از صادق -عليه السّلام-پرسيدند:خداى تعالى خلقان را چرا آفريد؟گفت:براى آن‌كه تا نعمتها [١١]كه در لم يزل مقدور او بود اظهار كند خلقان را در لا يزال،و افاضۀ احسان

[١] .همۀ نسخه بدلها+و اين بهتر است.

[٢] .آط،آل،مش،مه+على.

[٣] .اساس:فليلهوا،به قياس با نسخۀ آط،و ديگر نسخه بدلها،تصحيح شد.

[٤] .اساس:فليلغوا،با توجه به نسخۀ آط،و ديگر نسخه بدلها،تصحيح شد.

[٥] .آب،آز،مه:نيافريدند،آج،لب،آل،مش:نيافريد.

[٦] .اساس:ندارد،از آط،افزوده شد.

[٧] .آط،آج،لب،مه:ايا،آل:آيا.

[٨] .همۀ نسخه بدلها+تا.

[٩] .آط،آب،آز،مش،مه+ايشان را،آج،لب،آل+اينان را.

[١٠] .آج،لب،آز،آل،مش:ايشان را به چه‌كار.

[١١] .آب،آز:نعمتهاى.