روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٦١ - ترجمه

خود بر ايشان.آنگه گفت:

انّ اللّه تعالى خلق الخلق و كان [١]غنيا عن خلقهم لم يخلقهم لجرّ منفعة و لا لدفع مضرّة و لكن خلقهم و احسن اليهم و ارسل اليهم الرّسل ليفصلوا بين الحقّ و الباطل فمن احسن كافاه بالجنّة و من اساء كافاه بالنّار ،گفت:

خداى تعالى خلقان را بيافريد و از ايشان مستغنى بود،نه براى جرّ منفعتى آفريد ايشان را و نه براى دفع مضرّتى،بيافريد ايشان را و پيغامبران فرستاد به ايشان،و بيان حلال و حرام كرد ايشان را،تا فصل و تميز كنند ميان حق و باطل،و هركه احسان كند او را مكافات كند به بهشت،و هركه اساءت كند مكافات كند او را به دوزخ.

محمّد بن على التّرمذىّ گفت:خداى تعالى خلقان را براى عبادت آفريد تا او را پرستند و او ثواب دهد ايشان را برآن.اگر عبادت [٢]كنند،امروز بندگانى باشند آزاد كرام،و فردا آزادانى باشند پادشاه در دارالسّلام.و اگر [٣]عبادت او رها كنند،امروز بندگانى گريخته سفله لئام باشند،و فردا بندگانى در بند و زندان در ميان اطباق [٤]نيران.امّا قوله تعالى: وَ مٰا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلاّٰ لِيَعْبُدُونِ [٥]،بر حقيقت غرض خداى تعالى نه رنج مكلّفان است،غرض او آن است كه:از اين عبادت به منزلتى رسند كه ممكن نيست و در حكمت نيكو نيست ايشان را به آن نعمت رسانيدن،الّا از آن طريق-چنان كه در كتب اصول بيان كرده است [٦].

آنگه ثناى خود گفت تا ما را بياموزد كه بدون چگونه ثنا بايد گفتن [٧]: فَتَعٰالَى اللّٰهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ ،بلندقدر است خداى-جلّ جلاله-و او پادشاهى است به‌درستى و راستى. لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ ،جز او خداى،خدايى نيست،و او خداوند عرش كريم است، و مراد به كريم در آيت مكرّم و معظّم است.