روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٣ - ترجمه

و كسر«جيم»من الاهجار،و هو الافحاش،يقال:اهجر [١]في كلامه اذا افحش [٢]،و سبب آن بود كه ايشان در آن سمر كه گفتندى،رسول را-عليه السّلام-دشنام دادندى.

أَ فَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ ،انديشه و تدبّر و تفكّر نمى‌كنند [٣]اين قول را،يعنى قرآن را؟ أَمْ جٰاءَهُمْ مٰا لَمْ يَأْتِ آبٰاءَهُمُ الْأَوَّلِينَ ،يا [٤]چيزى به ايشان [٥]كه به پدران ايشان نيامد،يعنى كتاب فرستادن خداى تعالى و پيغامبر فرستادن نه كارى [٦]بدع [٧]است، پيش از ايشان [٨]پيغامبران آمدند به پدران اينان [٩]و كتابها آوردند،چرا چندين تعجّب مى‌نمايند [١٠]و انديشه نمى‌كنند.

أَمْ لَمْ يَعْرِفُوا رَسُولَهُمْ ،[يا] [١١]نمى‌شناسند پيغامبر [١٢]خود را كه مردى مجهول است؟ فَهُمْ لَهُ مُنْكِرُونَ ،منكرند او را ازآن‌كه اصل و نسب و نفس و خلق و سيرت و طريقت او نمى‌دانند.

أَمْ يَقُولُونَ بِهِ جِنَّةٌ ،يا مى‌گويند كه او ديوانه است،و به او علّت ديوانگى است.

بَلْ جٰاءَهُمْ بِالْحَقِّ ،آن نيست كه ايشان گفتند تا [١٣]اين پيغامبر حق آورد با ايشان، و لكن بيشترينۀ ايشان حق را كاره‌اند.

وَ لَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْوٰاءَهُمْ ،و اگر چنان كه حق متابعت هوا و راى ايشان كردى،آسمان و زمين تباه شدى و هرچه در آسمان و زمين است،و اين براى آن گفت كه حق داعى حسنات باشد،و هوا داعى قبايح،و اگر حق متابعت هوا كند آنچه داعى حسن بود،داعى قبح گردد و فساد و اختلاط پديد آيد و ادلّه باطل شود و وثوق برخيزد از استدلال [١٤]بر مدلول به ادلّه،و مردم ايمن نباشند [١٥]از وقوع ظلم،و وثاقت برخيزد به وعد و وعيد و ايمن نباشند از انقلاب حال حكيم.