روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٥٧

وَ إِنَّهُ لَفِي زُبُرِ الْأَوَّلِينَ ،و او-يعنى ذكر قرآن-در كتابهاى پيشين است.اين قول بيشتر مفسّران است.مقاتل گفت:ذكر محمّد خواست،يعنى ذكر محمّد در كتابهاى پيشين است.

أَ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ آيَةً ،ابن عامر«تكن»خواند به«تا»،و«آية»به رفع.و باقى قرّاء «يكن»خواندند به«يا»،و«آية»منصوب بر خبر كان،و معنى آيت آن است [١]:نه آيتى و علامتى است اين كافران و متكبّران را آن‌كه مى‌دانند او را [٢]يعنى محمّد را عالمان بنى اسرايل چون عبد اللّه سلام و اصحابش و مانند ايشان؟ عبد اللّه عبّاس گفت:سبب نزول آيت آن بود كه مشركان مكّه كس فرستادند به جهودان مدينه كه،چه گويى در محمّد و نعت [٣]و صفات او؟ايشان گفتند:وقت بعثت [٤]اوست،و ما در تورات نعت و صفت او خوانده‌ايم،آن آيتى بود كه دليل كرد [٥]بر صدق رسول-عليه السّلام.

امّا قرائت آن‌كس كه او خواند: آيَةً به نصب،بر قاعده است براى آن‌كه معرفه اسم«كان»است و نكره [٦]خبرش.و بر قرائت آن‌كس كه او«آية»خواند،ضعيف است براى آن‌كه برعكس قاعده كلام عرب است،و سيبويه روا نمى‌دارد كه اسم «كان»نكره باشد و خبر معرفه الّا در ضرورت شعر،چنان كه حسّان گفت-شعر:

كأنّ سلافة [٧]من بيت رأس يكون مزاجها عسل و ماء
اى من بيت رئيس،كقول عمرو بن كلثوم:

برأس من بني جشم بن بكر
اى برئيس [٨]،و قيل:بيت رأس[١٥٨-ر]موضع بالشّام يتّخذ منه الخمر.

وَ لَوْ نَزَّلْنٰاهُ عَلىٰ بَعْضِ الْأَعْجَمِينَ ،و اگر ما اين [٩]بر بعضى عجميان پارسى زبان