روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٣٤ - ترجمه

كه بيان كرده شد في قوله: وَ مٰا كٰانَ اسْتِغْفٰارُ إِبْرٰاهِيمَ لِأَبِيهِ إِلاّٰ عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَهٰا إِيّٰاهُ [١].

إِنَّهُ كٰانَ مِنَ الضّٰالِّينَ ،[كه او] [٢]از دين تو ضالّ و گمراه بود و مراد به ضلال اين جا كفر است،[و اين آمرزش خواستن او را مشروط باشد به شرط انجاز وعدۀ ايمان فى قوله: إِلاّٰ عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَهٰا إِيّٰاهُ [٣]] [٤].

وَ لاٰ تُخْزِنِي يَوْمَ يُبْعَثُونَ ،و مرا عذاب مكن آن روز كه خلايق را برانگيزند،يعنى روز قيامت.و«خزى»هلاك باشد و عذاب،يقال:خزاه و اخزاه،و خزى [٥]الرّجل اذا استحيى خزاية.

يَوْمَ لاٰ يَنْفَعُ مٰالٌ وَ لاٰ بَنُونَ ،آن روز كه سود ندارد مال و فرزندان.

إِلاّٰ مَنْ أَتَى اللّٰهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ ،الّا آن‌كه دلى آرد به حضرت.سليم،سلامت يافته از شكّ و شرك.اين قول بيشتر مفسّران است.

سعيد بن المسيّب گفت:قلب سليم‌دل درست باشد،و آن دل مؤمن بود براى آن‌كه دل منافق بيمار بود،كقوله تعالى: فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ [٦]... ،حسين بن الفضل گفت:سليم [٧]باشد از آفت مال و فرزندان،براى آن‌كه پيش از اين گفت: يَوْمَ لاٰ يَنْفَعُ مٰالٌ وَ لاٰ بَنُونَ .بعضى دگر گفتند:مراد به«سليم»،«لديغ»باشد و مار گزيده است،و مار گزيده را«سليم»خوانند،على طريق التّفؤل،چنان كه شاعر گفت-شعر:

مثل ما سمّى اللّديغ سليما
يعنى دلى دردناك دارد از ترس خداى چون مار گزيده[١٥١-ر] وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ ،نزديك بكنند [٨]بهشت به متّقيان.

وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِلْغٰاوِينَ ،بيرون آرند دوزخ براى غاويان و جاهلان،يعنى كافران.