روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣١٣ - ترجمه

نه مرا كشتى و نه بنده گرفتى چنان كه ديگران را،و اين قول فرّاء است.و مجاهد گفت و دگر مفسّران كه:مورد كلام انكار است،يعنى و اين نعمتى [١]باشد كه تو بنى اسرايل را بنده گيرى،يعنى اين منّت و نعمت نباشد.و«الف»استفهام،مقدّم [٢]است اين جا [٣]،التّقدير:(او تلك نعمة،)و حذف كرد براى دلالت فحواى خطاب بر او،و مثله قوله تعالى: أَ فَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخٰالِدُونَ [٤]،اى فهم [٥]الخالدون،و قول الشّاعر:

فقلت و انكرت الوجوه هم هم
اى،اهم هم.و قال عمر بن ابي ربيعه-شعر:

لم انس يوم الرّحيل موقفها و جفنها من دموعها غرق
و قولها و الرّكاب سائرة تتركني [٦]هكذا و تنطلق
آنگه در وجه اين كلام خلاف كردند،بعضى گفتند معنى آن است كه:موسى گفت حديث تربيت كه گفتى،اگر بنى اسرايل را نكشتى [٧]مادر و پدرم مرا [٨]پروردى [٩][چه نعمت باشد تو را به اين بر من،خود رها بايست كرد تا ايشان مرا بپروردندى] [١٠]و ايشان را اخافت نبايست كردن [١١]،تا ايشان را خوف و ضرورت حمل كرد بر آنكه مرا در تابوت به آب بايست افگندن [١٢]تا تو مرا برگيرى و بپرورى.

و بعضى دگر گفتند:مراد [١٣]تذكير خيانت [١٤]است،گفت:نعمت ياد مى‌كنى و خيانت [١٥]فراموش مى‌كنى به تبعيد بنى اسرايل!و گفتند معنى آن است كه:مرا بپروردى و قوم مرا بنده و اسير كردى،و هركه قومش را ذليل كند [١٦]او ذليل شود، پس اين چه نعمت باشد،اين كه تو با اينان كردى آن را محبط [١٧]كرد.