اين آيه در باره اهل كتاب نازل شده كه پيمان شكستند و به فساد و تباهى در زمين پرداختند. ابن جرير طبرى(درتفسير كبير) اين مطلب را از ابن عباس آورده است. (٢٣) اگر چه طبرى از ضحاك دربرخى از نصوص روايت كرده است كه اين قوم راهزنى هم مى‌كردند.

احتمال دوم ـ

ابوداود و نسايى از قول ابن عباس، و طبرى از قول حسن بصرى و عكرمه گفته‌اند: اين آيه در باره عموم مشركان نازل شده است و شامل مسلمانان نمى‌شود. (٢٤)

احتمال سوم ـ

بيشتر مفسران گفته‌اند كه اين آيه درباره قومى تازه مسلمان نازل شده كه بر شتران جمع‌آورى شده از زكات يورش بردند و ساربانان را كشتند و شتران را به تاراج بردند. فقها نيز اين قول را برگزيدند.

ظاهر همه احتمالات مزبور نشان مى‌دهد كه «مخالفت و عصيان همراه با استفاده از زور» درمفهوم محاربه اخذ شده است؛ به استثناى روايت طبرى از ابن عباس كه مطلق است و شامل غير كارزار نيز مى‌شود؛ زيرا پيمان شكنى و فساد در زمين با قتال و كارزار و به كار بردن اسلحه و زور ملازم نيست، بلكه با عصيان و محاربه معنوى هم تحقّق مى‌يابد. ما اين مطلب را به روشنى در دومين ركن از اركان محاربه بيان خواهيم كرد. اگر چه احتمال دارد كه مراد اين روايت اشاره به فعاليّت‌ها و اقدامات يهوديان درمحاربه با پيامبر(ص) باشد.

درمقابل آن همه نصوص و فتاوا كه بر بودن عنصر «زور و نيروى مادى» در محاربه تأكيد دارد علاوه بر مدلول لغوى ماده «محاربه» كه ذكر آن گذشت، نمى‌توان به روايت طبرى اعتماد كرد.

چكيده استنادات درباره ادعاى اطلاق آيه مورد بحث ، به گونه اى كه مطلق خصومت

(٢٣) الدرالمنثور، ج١، ص٢٧٧؛طبرى، ج٦، ص١٣٣.
(٢٤) همان مدارك.