جواب: چنانچه بپذيريم اين حق، تنها، متعلق به آنهاست باز هم تفتيش، درصورتى جايز نيست كه شخص مورد نظر همانند مسلمان از احترام برخوردار باشد اما كفّار حربى و ستيزه جو و آنهايى كه پيمان صلح با ما ندارند، از احترام بهره مند نيستند؛ درنتيجه، جستجو وكسب خبر از آنها حرمتى ندارد. آرى، هرگاه مسلمانى از ارائه تحقيقات و اكتشافات خوددارى ورزد ورفع ضرورت نظام يا حرج نوعى، وابسته به كسب آگاهى از آن باشد، براى حاكم يا قاضى مربوط، جايز است با هدف كشف آن، اجازه و حكم صادر كند.

ويژگى‌هاى مراقبان و مأموران تجسس

پيش تر اوصاف مراقبان را از روايات بيان كرديم؛ صفاتى چون شجاعت، امانت، حق گويى، راستى، اعتماد، وفا و....

روشن است كه اين اوصاف از ويژگى‌هاى مقوّم و نهادين مراقبان مسلمان است؛ چه آن كه ترسو هيچگاه نمى‌تواند اخبار صحيح به دست آورد و از آن جا كه اعتمادى به صدق گفتار و درستى كردار شخصى كه اهل راستى و حق گويى نيست، وجود ندارد، نمى‌توان درحفظ اسرار و نپراكندن آن و يارى نكردن دشمنان و مخالفان به شخص خائن اطمينان داشت. پس مى‌بايد اشخاصى براى اين كار انتخاب شوند كه ازاين ويژگى‌ها و مانند آن برخوردار باشند و گرنه نمى‌توانند بار سنگين اين مسوءوليت را بردوش گيرند و نمى‌توان به آنها اعتماد و تكيه كرد. پيامبر اكرم مى‌فرمايد:

درهركار، از صالح ترين و كارآمدترين فرد آن حرفه، كمك بگيريد. (١٣٥)

آرى، وجود درجه‌ها و مراتب زايد برحد نصاب لازم، از شروط كمالى(برترى بخش) است. اما نصاب لازم بدين گونه شناخته مى‌شود كه اگر نباشد، مسوءوليت، دچار اخلال و آسيب مى‌شود.

(١٣٥) الاصناف، ص١٤٨؛ نهاية المرتبه، ص١٢؛ الاستخبارات و الامن، ج٣، ص٢١٧.