كتاب روايى باشد، كتاب فقهى استدلالى است كه مبناى اقوال شيخ مفيد در مقنعه و ردّ و ابرام آنها براساس روايات صورت مى‌گيرد. در واقع اين شيوه استدلال فقهى، نوعى بازگشت به فقه اهل حديث به خصوص مكتب قم است، كه در كنار رساله اى فتوايى، فقه استدلالى را در قالب روايات مى‌آوردند وبه مناقشه و اجتهاد، از جهت دلالت ، سند، تعارض و ... مى‌پرداختند.

شيخ با اصلاح جمود بيش از حدّ اهل حديث نسبت به ظواهر اخبار، دست به احياى روش استدلالى آنها زد و در واقع كوشيد تا منابع غنى روايى شيعه را از رفتن به سمت انزوا و مهجوريّت نجات دهد.

اگر چه در دو كتاب فقهى مهمّ مبسوط و خلاف، به سبب سبك خاصّى كه دارند، آن چنان كه بايد، استدلال به روايات شيعه را ملاحظه نمى‌كنيم، امّا تهذيب منبعى بسيار مناسب است براى بررسى و تحقيق در باره ديدگاه‌هاى ويژه شيخ نسبت به اخبار فقهى. از اين رو دامنه بحث خود را بيشتر براين منبع متمركز مى‌كنيم و نيم نگاهى هم به ديگر آثار شيخ خواهيم داشت. (٢)

١.تفسير و توضيح اخبار

شيخ با هدف ارائه چهره اى روشن از فقه اماميّه، به ويژه اخبار و روايات فقهى، آن جا كه لازم باشد به تبيين مفهوم روايات و تأويل آنها دست مى‌زند، تا با مذهب شيعه سازگار بوده ، يا منطبق برعقل و اصول اوليّه احكام باشد. اين امر حتّى نسبت به سوءالات راويان نيز صورت مى‌گيرد و چه بسا معنايى كه راوى از حديث يا سوءال كرده، مورد نقد و بررسى قرار گيرد.

اگر چه در تهذيب نمونه‌هايى نه چندان كم را دراين زمينه مشاهده مى‌كنيم، ذكر نمونه اى كار بردى تر در اين جا مناسب است:

(٢)توضيح اين نكته نيز به جاست كه دراين جا فقط با هدف بررسى ديدگاه‌هاى مبنايى شيخ در روايات به سراغ تهذيب مى‌رويم و بررسى و كتابشناسى اين منبع، با روشى خاصّ، بعدا تقديم خواهد شد.