ظاهر عبارت ابن برّاج همانند عبارت مرحوم شيخ طوسى در نهايه، اين است كه جهاد ابتدايى بايد با امر امام اصلى يعنى امام معصوم يا منصوب او باشد و چه بسا از عبارت وى حرمت جهاد ابتدايى در زمان غيبت امام معصوم استفاده شود؛ مگر اين كه «منصوب امام» به معناى عام گرفته شود كه فقهاى شيعه را نيز در برگيرد؛ به خصوص وقتى كه فقها درزمان غيبت امام معصوم(ع) اقدام به تشكيل حكومت اسلامى و رهبرى نظام اسلامى كنند.

٣.محمدبن على بن حمزه طوسى دركتاب وسيله درباب جهاد مى‌گويد:

جهاد يكى از واجبات دين اسلام است... جهاد با سه شرط واجب مى‌شود: يكى اين كه امام عادل يا منصوب از طرف امام، براى جهاد حاضر باشد... گاهى جهاد با يكى از دو چيز واجب عينى مى‌شود: يكى اين كه امام شخصا جهاد را بپا دارد و فرمان جهاد دهد. دوم اين كه در صورت حضور يا غيبت امام پيشامدى موجوديت اسلام را تهديد كند يا برجان يا مال مسلمان بترسند... جهاد بدون وجود امام و همچنين همراه با رهبران ستمگر، جايز نيست. (٦)

درپايان تصريح مى‌كند كه جهاد ابتدايى(غير دفاعى) بدون وجود امام، جايز نيست و درعبارت «والثاني أن يكون في حضور الامام و غيبته بمنزلة» امام را به عنوان امام حاضر و امام غايب ذكر كرده كه اين قرينه است براين كه مراد از «امام » امام معصوم است؛ زيرا در ارتكاز شيعه فقط امام معصوم است كه گاهى ممكن است حاضر و گاهى به جهتى غايب باشد.

وى منصوب امام را با اين قيد ذكر كرد كه از طرف امام براى جهاد نصب شده باشد. ناچار اين شخص بايد در زمانى كه امام حضور دارد و رهبرى مردم را برعهده دارد و نصب افراد براى تصدى جهاد مقدور اوست، نصب شده باشد. پس مراد، منصوب مطلق نيست تا فقيه را در زمان غيبت نيز در بربگيرد.

بنابراين ظاهر عبارت وى اين است كه جهاد ابتدايى وقتى جايز است كه زمان ظهور

(٦) وسيله، ص١٩٩.