فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٥٩ - بيع زمانى سعيد شريعتى
ارتكاز عرفى از معناى افراز آن است كه عين مال مشترك بين شركا توزيع و به هريك از آنان به نسبت سهم مشاعشان حصه اى از عين داده شود. در مورد املاك، افراز به صورت توزيع مكانى است و گفتيم كه افراز به اين معنا تنها در اموالى امكان دارد كه اوّلا قابل تقسيم بوده و ثانيا داراى اجزاى مساوى و برابر باشد و گرنه از راه تعديل يا فروش اموال مشترك بايد اشاعه را منحل كرد.
آيا دراموال مشاع غير قابل تقسيم، راه حل ديگرى جز فروش و تقسيم ثمن وجود ندارد؟ پاسخ به اين سوءال به برداشت ما ازمفهوم افراز بستگى دارد. اگر افراز را به معناى پيش گفته دانستيم، پاسخ اين سوءال منفى خواهد بود؛ امّا اگر مفهوم گسترده ترى براى افراز قائل شويم، هنوز دراموال غير قابل تقسيم نيز راهى براى افراز وجود خواهد داشت.
توضيح آن كه افراز به معناى توزيع عادلانه مال مشاع است. اين توزيع عادلانه همواره از طريق اختصاص دادن بخشهاى مختلف مال به افراد صورت مىگيرد، به گونه اى كه مالكيت مشاع شركا به چند مالكيت جداگانه و در عرض هم بربخشهاى مال، تبديل مىشود. صورت ديگرى نيز براى افراز مىتوان تصور كرد و آن افراز زمانى است، به اين صورت كه مالكيت مشاع شركا، به چند مالكيت درطول زمان تبديل شود.براى روشن شدن موضوع مثالى را مىآوريم:
فرض كنيم چهارنفر به صورت مشاع، مالك قطعه زمينى به مساحت هزار متر مربع هستند. اين افراد براى تقسيم زمين اقدام به افراز آن مىكنند؛ يعنى هركدام از آنان در دويست و پنجاه متر از زمين تصرف مىكند و مالكيت بى معارض مىيابد. حال فرض كنيم اين چهار نفر مالك خانه اى هستند. براى تقسيم خانه درصورت امكان بايد خانه را به چهار قسمت مساوى تقسيم كنند و اگر نتوانند از راه تعديل، مشكل را حل كنند تكليف چيست؟ راه ديگرى كه براى تقسيم خانه مىتوان پيشنهاد داد، افراز زمانى است. به اين صورت كه مالكيت مشاع آنان در يك دوره مشخّص زمانى با توجّه به قطعههاى مساوى، افراز و تقطيع شود. به عنوان مثال در فرض فوق، خانه مزبور،