وجمعى ملازمت مروّت را شرط حصول عدالت دانسته‌اند و ظاهرا عمل به آن نيكوست اكر مراد از مروّت ـ چنانچه از علامه رحمه اللّه‌ كه از جمله مشترطين است (٢) ظاهر مى‌شود ـ چيزى باشد كه ترك آن دلالت سخافت رأى و قلت مبالات و بى باكى كند.

تنبيه

ظاهرا دراين مقام شيطان و نفس امّاره را مكيده عظيم هست كه اثرآن اكثر اوقات درمنسوبان به علم و صلاح ظاهر مى‌شود و موجب آن درغالب اوقات عدم فهم عالى صافى يا حبّ دنياست از جمع اموال ووقع در قلوب و طلب راحت و امثال آن نه جهت وصول به قربات و كاه باشد كه حبّ دنيا دخيل نباشد و همين از عدم فهم و عدم اتقان علم به هم رسد و ظاهرا دفع آن فى الجمله كاهى كه حبّ دنيا دخيل باشد بى قناعت تام وحمل نفس بر رياضات نمى‌شود .

واكر موجب، همين عدم فهم باشد ظاهرا علاج كلّى آن به سعى ممكن نباشد و به غير از لطف الهى چيزى رفع آن بالكليّه نمى‌كند و كمان اين است كه اكر به عالمى ربّانى رسد و توفيق استفاده از صحبت او يابد في الجمله تخفيفى در آن مى‌شود و آن مكيده عبارت است از: تحسين قبايح به اسباب واهيه كه به واسطه حبّ مذكور و عدم فهم عالى صافى از كدورات نفسانيّه چشم از قبح آنها پوشيده مى‌شود و آن قبايح را به اعتقاد حسن به جاى مى‌آورد و جزم به فسق اين نحو شخصى مشكل است و حكم بطلان صلات به اقتداء به او بى شبهه نيست .

امّا چون ثمره فسق و عدم عدالت در وى متحقّق است و كمان تقصير و عدم مبالات تام به شرع شريف به واسطه ضعف شبهى كه موجب اين اعمال قبيحه او شده متطرّق است اعتماد به نمازى كه با او كرده يا كند نيز بى اشكال نيست مكر آن كه عارفى به فساد متمسّكات او به بيان واضح، فساد آنها را به وى ظاهر سازد و باز او به واسطه داعيه حبّ مذكور و تعامى از حق آن قبايح را به جاى آورد كه در اين صورت دغدغه در فسقش نمى‌ماند و پيش از حكم به فسقش جزما اكر عادلى بى شبهه به هم رسد اجتناب از اقتداء به او بلكه اجتناب از صحبت و تردّد به او مهما امكن

(٢) مختلف الشيعه، علامه حلى، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى،ج٨،ص٥٠١.