فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١٣ - كاوشى در حكم فقهى تجسّس آیت الله سيدمحسن خرازى
درمجموع، كارمأموران تجسّس، كارى خطير و سرنوشت ساز است كه با جان و آبرو سر و كار دارد؛ از اين رو جايز نيست كسى كه از شرايط پيش گفته برخوردار نيست به كارگرفته شود؛ بلكه لازم است فردى هوشيار، كارآمد، زيرك و چابك باشد تا به ژرفا و كنه امور دست يابد.
افزون براين، سزاوار است با تلاش فراوان، فردى به خدمت گرفته شود كه پيراسته از كينه، حسد، دشمنى آشكار، ستيزه جويى و ساير رذايل اخلاقى باشد تا با عمل خويش، خير خواه اسلام و مسلمانان باشد.
با اين همه، واجب است فردى كه درصفات ياد شده از ديگران برتر است، برسايرين ترجيح داده شود و آن كه اين صفات دراو جمع نيست عقب تر از فردى قرارگيرد كه تمامى صفات را دارا مىباشد.
با نبود فردى با تمام صفات پيش گفته، بايد به آن كه سخنش به واقعيت نزديك تر است بسنده شود؛ درمثل فرد راستگو و مورد اطمينان از شخص شجاع ، و مانند آن پيش تر است؛ چرا كه فرد راستگو، به سوى واقعيت راهنمايى مىكند حال آن كه شخص شجاع، بيشتر، راه به واقعيت نمىبرد؛ بنابراين، گفته راستگو به حقيقت نزديك تر است، مگر آن كه در پاره اى موارد قرينه اى باشدكه نشان دهد سخن فرد شجاع، به واقعيت نزديك تر است كه اين، تنها، با وجود قرينه ياد شده امكان پذير است.
اشكال: خبرهايى كه مأموران مىآورند، درنهايت، از سوى مقام بالاتر مورد تحقيق قرار مىگيرد؛ پس نيازى نيست مراقبان، از افراد مورد اعتماد و داراى صفات ياد شده باشند؛ چنان كه فراوان، از خبرهاى دشمنان، كفّار و دولتهاى بيگانه استفاده مىشود درحالى كه آنها كافرند و درخور اعتماد نيستند.
جواب: آنچه معتبر است اطمينان به خبر است نه اعتماد به خبردهنده .هرگاه اعتماد به خبر نباشد، گمان رويداد اشتباه حتى درميان ردههاى بالاتر از مراقبان ، فراوان مىشود و بروز خطاهاى بسيار، در اين مسوءوليت خطير، نظام اسلامى را آسيب پذير مىسازد. افزون براين، كار مأموران تجسّس، پيوست تنگاتنگى با جان و آبروى مردم دارد و مقتضاى