از سوى ديگر، حلال ساختن حرام‌ها، تنها به بهانه نياز و بستگى هر خواسته اى به اين امر، جايز نيست؛ چنان كه مشهور است:«هدف وسيله را توجيه مى‌كند» و مستكبران و كفّار هم، اساس كار خويش را برآن نهاده‌اند؛ بلكه حلال ساختن ، تنها، درجايى است كه تحقق يك امر اهمّ ـ كه شارع راضى به ترك و اهمال آن نيست ـ بسته به ارتكاب پاره اى حرام‌ها باشد همانند حفظ نظام اسلامى يا پاسدارى از دين و مانند اين دو، نه هر مقصود و خواسته اى و چنانچه مقصود و مطلوب، از مواردى كه شارع راضى به ترك آن نيست نباشد يا در زمره اهداف باطل و ناچيز باشد، ديگر، عبارت معروف «هدف وسيله را توجيه مى‌كند» به هيچ روى از اطلاق برخوردار نيست و دراين مورد به كار نمى‌آيد.

دربحث ما(جاسوسى) هرگاه ارتكاب پاره اى حرام‌ها ـ درآن جايى كه مقدمات كار، تنها، امور حرام هستند ـ سبب ضعيف شدن دين و ايمان شخص انجام دهنده شود، ارتكاب اين امر براى او جايز نخواهد بود؛ بلكه بايد اين كار را به جاسوس ديگرى واگذارد.

هرگاه تحقق غرض اهمّ، تنها، به تجسّس با انجام مقدمه حرام وابسته باشد، لازم است به مقدار ضرورت بسنده شود و ارتكاب زايد برآن جايز نيست؛ چرا كه «ضرورت» به اندازه خودش تعيين مى‌شود ]تااندازه اى كه ضرورت برطرف نشده باشد].

درهمين فرض، چنانچه شخص درحال انجام مقدمه حرام متوجه شود تحقق مقدمه، منحصر در انجام كار حرام نيست، ادامه فعل حرام، جايز نيست؛ و اگر يقين داشته باشد ارتكاب مقدمه، سبب سست شدن اعتقاد وا يمان دينى او مى‌شود ـ هرچند مافوق و رئيس او دستور داده باشد ـ انجام مقدمه براى او جايز نيست؛ زيرا علمش براى او حجت و برهانى روشن است و دراساس، رئيس او نيز مجاز نيست وى را بر اين كار وادارد؛ چه آن كه هيچ طاعتى براى بنده درمعصيت و نافرمانى خالق نيست.

آگاه كردن كفار از اسرار نظام اسلامى، براى مأموران و جاسوسان جايز نيست، مگر ناچار شوند؛ البته تا آن جا كه افشاى اسرار، اساس اسلام و مسلمانان را به خطر نيندازد وگرنه به خاطر حفظ اسلام و مسلمانان، بازهم جايز نخواهد بود.

سوءال: چنانچه جاسوس اسير، يقين داشته باشد ياراى ايستادگى برابر فشارهاى بى