خلاصه، موثقه سماعه دلالت مى‌كند بر اين كه ملاك در وجوب جهاد اين است كه فرمانده جهاد داراى اوصاف ياد شده باشد؛ پس امامان معصوم(ع) كه جهاد همراه با آنها واجب است حتما به اين جهت است كه امامان ازمصاديق دارندگان اين صفات و بالاترين مصداقند و روايت موثقه برسرّ واجب بودن پيروى از فرمانده جهاد دلالت مى‌كند و به اين جهت جهاد همراه آنها برديگر اعمال ترجيح داده مى‌شود؛ چرا كه آنها از ديگران بريده و به خدا روى آورده‌اند و به جز خدا چيزى راستايش نمى‌كنند و به جز خدا براى كسى فروتنى نمى‌كنند و گردن نمى‌نهند و حدود و مرزهاى تعيين شده از سوى خدا را رعايت و دستورهاى او را اجرا مى‌كنند و تنها به سوى او دعوت مى‌كنند و جز رضاى او چيزى را نمى‌خواهند . پس اگر دارنده اين صفات به رهبرى حكومت اسلامى‌دست يابد، آن گاه مسوءوليت جهاد، متوجه او مى‌شود و هيچ عملى بر جهاد همراه او ترجيح ندارد.

وقتى اين موثقه كه درمقام بيان سرّ و علت است دركنارروايتى همانند صحيحه عبدالله بن مغيره ـ كه از جهاد تا هنگام ظهور حكومت امامان(ع) نهى مى‌كند ـ گذاشته شود، هيچ ترديدى نمى‌ماند كه ظهور حكومت امامان(ع) به اين جهت پايان نهى قرارداده شده كه حكومت ايشان دولت كسانى است كه به برترين صورت داراى صفاتى هستند كه درآيه مباركه آمده است و بدين جهت نبوده كه براى شخص امامان يا براى مقام عصمت ايشان دخالتى درحكم ياد شده وجود داشته باشد.

بنابراين موثقه، شارح آن صحيحه و ديگر خبرهايى مى‌شود كه دلالت دارند بر اين كه شرط بودن دولت امام عادل، به امام معصوم انصراف دارد. بدين ملاك است كه دولت، پيرو حق و دعوت كننده به سوى آن و خالى از خواسته‌هاى نفسانى باشد. فرق نمى‌كند كه رهبر آن، دولت امام معصوم باشد يا فقيه عادل يا موءمن صالح و نيكوكار.

٢. خبر ابو بصير در علل الشرايع و خصال از امام صادق(ع) از پدرانش(ع) :

قال أمير الموءمنين(ع): لايخرج المسلم في الجهاد مع من لايوءمن على الحكم ولاينفذ في الفيء أمر اللّه‌ عزّوجلّ، فان[ فانّه إن ـ ئل] مات في ذلك [ المكان‌ـئل] كان معينا لعدوّّنا في حبس حقوقنا[ حقّنا ـ ئل [ والاشاطة بدمائنا و