درشأن نزول آيه مزبور نيز گفته‌اند: كه عباس و خالد بن وليد در زمان جاهليت با هم شريك بودند و معاملات ربوى با فرزندان عمروبن عمير از قبيله ثقيف داشتند و پس از اسلام باقى مانده رباهاى قبلى را از ايشان مطالبه مى‌كردند كه آيه مذكور در اين مورد نازل شده است. (٢١)

ط) همه مفسران در تفسير آيه مسجد ضرار از سوره توبه، گفته‌اند: منظور از «من» در آيه { ... و إرصادا لمن حارب اللّه‌ و رسوله من قبل...} ابو عامر راهب است كه قبل از آن با رسول خدا به محاربه و كارزار برخاست و در برانگيختن احزاب برضد پيامبر نقش زيادى داشت. ابوعامر پس از فتح مكه به طائف گريخت و پس از فتح طائف و اسلام آوردن اهل آن، به روم گريخت و نصرانى شد.

ابو عامر با نوشتن نامه اى به منافقان، از آنها خواست كه به ساختن مسجد برخيزند و براى جنگ و قيام بر ضد پيامبر، خود را آماده كنند واز سوى ديگر خود نيز نزد قيصر ـ پادشاه روم ـ رفت تا او را به جنگ عليه مدينه و بيرون راندن پيامبر(ص) از اين شهر، تشويق و ترغيب كند. (٢٢)

درتفسير آيه مورد بحث(آيه محاربه) مفسران در شأن نزول آن و به عبارت ديگر، درتشخيص حادثه اى كه سبب نازل شدن اين آيه شده است، اختلاف كرده و سه احتمال

(٢١) مجمع البيان، ج١، ص٣٩٢.ظاهرا هردو روايت بيانگر يك قضيه اند و مغايرت آنها تنها در تسميه و اسامى دو طرف رباست و شايد دست‌هاى سياسى شكل اوّل روايت را ترويج كرده‌اند درحالى كه مقتضاى حال ايجاب مى‌كند كه شكل دوم روايت صحيح باشد؛ زيرا اهل مكه تاجر و سرمايه دار بوده و عباس و وليد و خالد در ربا دادن مشهور بوده‌اند. بنابراين همان طور كه در مجمع البيان آمده است برداشت دوم درست است. دراين صورت آيه ربا به نامبردگان هشدار داده است اگر به حكم شرعى تن ندهند و برگرفتن رباى باقى مانده پاى فشارند پيامبر با استفاده از زور و نيرو آنها را از اين گناه باز خواهد داشت.
(٢٢) مجمع البيان، ج٣، ص٧٣؛ الدر المنثور، ج٣، ص٢٧٦؛طبرى، ج١١، ص١٩.