وجه دوم: صورت انسان تنها استخوانهاى او نيست، بلكه مجموعه استخوانها، رگها، گوشت، پوست و مو با هم صورت آدمى را تشكيل مى‌دهد كه اين وجه اظهر است. بنابر اين استخوانهاى مذكور هرچند به صورت كامل نقاشى شده باشد، بسان ساير اعضا در مقايسه با صورت كامل آدمى يك جزء از آن را در برمى‌گيرد. از اين رو همان طور كه به صرف نصب پايه ها و برخى ديگر از تيرآهنهاى خانه هرچند كامل شده باشند، خانه صدق نمى‌كند، به صرف نقاشى استخوانها يا رگها يا ساير اعضا صورت انسان صادق نمى‌باشد. بنا بر اين نقاشى آنها جايز است.

همچنين حكم آنچه كه بسان سايه براى حيوانات ساخته مى‌شود بى آن كه داراى اجزا باشد و بدانگونه است كه تنها نشانگر ابعاد و حجم حيوان است. درمثل اين مورد نيز صورت انسان كه مركب از دودست، دوپا، سرو بقيه اجزا است برآن صادق نمى‌باشد. چه اين صورت تنها حكايتگر ابعاد آدمى است نه اجزا و هيأت آن.

اما نقاشى چيزى كه نشأت و آغاز انسان از آن است درصورتى كه صورت حيوانى برآن صادق نباشد جايز است. صاحب جواهر گويد:

نقاشى تخم، علقه[خون بسته]، مضغه[غضروف] و آنچه كه مربوط به سر منشأ حيات حيوانى است مانعى ندارد. (١)

اين سخن تاوقتى كه بربرخى از مراحل ياد شده اسم حيوان صادق نباشد، مناسب است و الا اگر به گونه اى باشد كه برآن اسم حيوان صادق باشد حرام خواهدبود؛ البته از آن جهت كه نقاشى آن حيوان است نه نقاشى انسان.

فرع ششم:

آيا نقاشى صورت جنّ، شيطان و فرشته به نقاشى صورت حيوان ملحق است يانه؟

صاحب جواهر چنين آورده است:

(١)جواهر الكلام،ج٢٢،ص٤٣.