در هر حكمى كه آن را به وسيله ظاهر كتاب يا نقل متواترِ موجب علم از رسول يا امام(ع) دريافت نكنيم، بدان رجوع مى‌شود ... و بعد از به دست آمدن اجماع لازم نيست دليل و مستند آن يا دليل اقوال مجمعين، بعينه، دانسته شود و همين قدر در حجيت و علم‌آور بودن اجماع كفايت مى‌كند. (٢٩)

گرچه قبل از سيّد نيز برخى اصحاب به اجماع استناد نموده و آن را بر اساس مذهب اماميّه توضيح داده‌اند (٣٠)؛ ليكن سيّد مرتضى نخستين كسى است كه عملا اجماع را مستند جمع كثيرى از احكام فقهى قرار داد و به طور دقيق و فنّى در تبيين آن كوشيد و به تفصيل، شبهات و اشكالات پيرامون آن را پاسخ گفت.

صاحب روضات الجنات مى‌گويد:

فإنّه الذي ... أوضح طريقة الاجماع واحتجّ بها في أكثر المسائل. (٣١)

با اين حال از سوى برخى محققين مت‌آخّر، شبهات و اشكالاتى بر اجماعات او و كيفيّت حصول اين اجماعات مطرح شده (٣٢) كه منشأ اصلى آن اين است كه سيّد اجماع اماميه را مستند احكامى قرار داده كه با توجه به منابع موجود تقريباً هيچ يك از متقدمين او چنين قولى را نداشته‌اند. (٣٣)

(٢٩)المسائل التبانيات (رسائل الشريف المرتضى) ج١، ص١٧ ـ ١٩.
(٣٠)ر.ك: شيخ مفيد، التذكرة باُصول الفقه (مصنفات شيخ مفيد) ج٩، ص٤٥؛ المسائل الصاغانيّة (مصنّفات) ج٣؛ تحريم ذبائح أهل الكتاب (مصنفات) ج٩، ص٢٣ و ٢٤؛ المسح على الرجلين (مصنفات) ج٩، ص٢٠و ٢٤.
(٣١)روضات الجنات، ج٤، ص٣٠٠.
(٣٢)ر.ك: كشف القناع، ص٤٤٢، مقدمه «رسائل الشريف المرتضى»، سيد احمد حسينى، ج١، ص١٢.
(٣٣)مانند ادعاى اجماع در اقوال: «جواز ازاله نجاسات به وسيله مايعات غير از آب مطلق» (الناصريات، ص١٠٥) و «جواز وضو با آب مختلط با اجسام طاهر كه از حالت اطلاق بيرون بيايد.» (الناصريات، ص٧٣). رجوع شود به مبحث آراء نادره سيد مرتضى در همين نوشتار.