ترديد كند. حتى فقيهانى كه بازى با وسايل قمار را حرام نمى‌دانند آن را حرام مى‌شمارند. از آنچه گذشت تفاوت ابن سه مبنا با يك ديگر روشن مى‌شود، زيرا بر اساس مبناى دوم، ملاك حرمت، عنوان شطرنج است، هر چند مصداق بازى با آلات قمار و عنوان خود قمار صدق نكند و اين مبنا از دو مبناى ديگر فراگيرتر است و بر اساس مبناى سوم ملاك و معيار حرمت، صدق عنوان بازى با آلات قمار است، هرچند قمار صادق نباشد. بنابراين چنانچه قطع حاصل شود كه شطرنج آلت قمار نيست بازى با آن نيز حرام نخواهد بود. و بر مبناى سوم حرمت داير مدار صدق قمار است. بنابراين مبنا بازى با آلات بدون برد و باخت حرام نيست چون عنوان قمار صادق نيست.

ب - مبانى حليت بازى با شطرنج

با كندو كاو در بيانات فقيهانى كه جواز بازى با شطرنج را پذيرفته اند دو مبنا به چشم مى‌خورد كه آثار فقهى هر يك از اين دو مبنا مختلف است:

١. برخى از فقها جواز بازى با شطرنج را مشروط به اين مى‌دانند كه از وسيله ويژه قمار بودن خارج شود و بيشتر از آن به عنوان يك ورزش فكرى استفاده گردد. از جمله بزرگانى كه بر اساس صحت اين نظريه فتوا به حلال بودن بازى با شطرنج داده حضرت امام خمينى است. وى در پاسخ به پرسشى فقهى اين نظر را ابراز كرده است. متن سوال و جواب عبارت است از:

اگر شطرنج آلت قمار بودن خود را به طور كلى از دست داده باشد و چون امروز تنها به عنوان يك ورزش فكرى از آن استفاده گردد بازى با آن چه صورتى دارد؟ (٤)

حضرت امام خمينى در مبحث مكاسب محرمه از جمله محرمات را بازى با ابزار ويژه قمار مى‌شمارد، هرچند با برد و باخت نباشد. (٥)

با اين حال در پاسخ اين پرسش فتوا به

(٤)صحيفه نور، ج،٢، ص١٥١، انتشارات سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى.
(٥)حضرت امام خمينى، مكاسب محرمه، ج٢، ص٣٩، موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى.