فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣١٤ - شطرنج از نگاه آيه اللّه سيد احمد خوانسارى محمد رحمانى
فرج امه واللاهى بها والناظر اليها فى حال مايلهى بها. والسلام على اللاهى بها فى حالته تلك فى الاثم سواء ومن جلس على اللعب بها فقد تبوء مقعده من النار وكان عيشه ذلك حسره عليه فى القيامه واياك ومجالسه اللاهى والمغرور بلعبها فانها من المجالس التى باء اهلها بسخط من اللّه يتوقعونه فى كل ساعه فى عمك معهم. (٣)
امام صادق(ع) مىفرمايد: خريد و فروش شطرنج حرام و خوردن بهاى آن سحت و گرفتن آن موجب كفر و بازى با آن شرك و سلام كردن بر بازى كننده آن گناه كبيره و موجب خلود در عذاب است. دست بردن به سوى آن مانند دست بردن به طرف گوشت خوك است. پيش از شستن دست، نماز صحيح نيست همان گونه كه از مس ميت شسته مىشود. نگاه كننده به آن مانند نگاه كننده به فرج مادرش است و بازى كننده با آن و نگاه كردن به آن در حالى كه با آن بازى مىشود و سلام كردن بر بازى كننده آن در حال بازى در گناه برابرند و هر كس براى بازى با آن بنشيند نشيمن گاهش پر از آتش مىشود و زندگى او در قيامت افسوس خواهد بود. بپرهيز از همنشين شدن با بازى كننده و فريب خورده به شطرنج زيرا اين همنشينى است كه خشم خود را با اهلش همراه دارد و بايد در هر لحظه در انتظار آن باشند پس تو را نيز فراگير خواهد بود. اين روايت را ابن ادريس در سراير از جامع بزنط ى از ابوبصير نقل مىكند. آيا چنين جملاتى جز با اين كه بگوييم شطرنج از ميان آلات قمار خصوصيتى ويژه دارد مىسازد؟ زيرا نسبت به هيچ وسيله قمارى اين عبارات نيامده است.
٣. بر اساس مبناى سوم بازى شطرنج هنگامى حرام است كه عنوان قمار بر آن صدق كند و اين عنوان در صورتى صادق است كه افزون بر بازى، برد و باخت نيز در آن باشد. قدر متيقن از ادله حرمت شطرنج همين صورت است و هيچ فقيهى نمىتواند در آن
(٣)وسايل الشيعه، ج ١٢، باب ١٠٣، از ابواب مايكتسب به، ح ـ ٤، ص٢٤١١.