٣. اگر چه مقتضاى بحث علمى جواز بازى بدون برد و باخت با شطرنج است ليكن احتياط هميشه شايسته و مطلوب شارع بوده است. چه بسا منشا فتوا به عدم حليت توسط برخى از فقها احتياط باشد.

٤. از جمله مطالب سودمند در بحث شطرنج موضوع شناسى است. در فرصت ديگرى بايد اين بحث دنبال شود كه آيا شطرنج در زمان حاضر وسيله قمار به شمار مى‌رود و يا تغيير كاربردى پيدا كرده است.

مبانى فقهى حكم بازى با شطرنج

در زمينه حلال يا حرام بودن بازى با شطرنج در فقه مبانى مختلفى ابراز شده كه هر يك از اين مبانى ، آثار و نتايج ويژه در ض‌ى دارد. از اين رو آشنايى هرچند اجمالى ١ با اين مبانى از اهميت زيادى برخوردار است و نقش به سزايى در مباحث بعدى به دنبال دارد. اگر چه فقها در فصل جداگانه اى از اين مبانى بحث نكرده اند ليكن از لابه لاى كلمات آنها دو مبنا به چشم مى‌خورد:

الف- مبانى حرمت بازى با شطرنج

با كنكاش در عبارات فقيهانى كه فتوا به حرمت بازى با شطرنج داده اند سه مبنا به دست مآيد:

١. از آن جهت كه شطرنج از وسايل ويژه قمار است و ادله اى كه از بازى با وسايل ويژه قمار نهى مى‌كنند اطلاق دارند، بازى با شطرنج را فرا مى‌گيرند چه در آن برد و باخت باشد و يا نباشد و چه بازى با آن مصداق مفهوم قمار باشد يا نباشد از اين رو بسيارى از فقها از جمله آيه اللّه خويى بر اساس اين مبنا فتوا به حرمت داده اند. وى تصريح مى‌كند كه بازى با وسايل قمار غير از عنوان قمار است. با اين حال قائل