و پرسش از صحت شرط و بطلان آن شده. سپس آن حضرت ظاهرا پاسخ داده به صحيح بودن شرطياد شده و صحت صدقه(وقف) را در نظر سائل امضا كرده است. پس اين خبر دليل بر صحت است نه فساد.

دلالت روايت بر صحت وقف و شرط رجوع تمام است. اين روايت موثق است زيرا طريق شيخ طوسى به حسين بن سعيد صحيح است. لازم به يادآورى است روايت ديگرى به همين مضمون با اندك اختلاف از فضل نيز رسيده است. (٦٠) ليكن در سند آن محمد بن سنان واقع شده است جاى تعجب است برخى از صاحب نظران همين روايت را به عنوان صحيحه نقل كرده‌اند (٦١) در حالى كه ضعف محمد بن سنان واضح است.

نقد و بررسى

ممكن است بر استدلال به اين روايت اشكال شود به اين كه جمله (يرجع ميراثا على اهله) دلالت دارد كه وقف و شرط باطل است چون امام(ع)فرموده: اين مال پس از مرگ مالك به ارث مى‌رسد. يكى از بزرگان مى‌نويسد:

برخى خواسته اند اين روايت را بر صورت رجوع واقف حمل كنند ولى صريح روايت مخصوصا ذيل آن (او يمضى صدقه) »همچنان بر صدقه بودن ادامه دارد« صورتى است كه نياز پيدا نشده و رجوع ننموده و اگر رجوع نموده بود (او يمضى) مفهومى نداشت... ظاهر اين روايت بطلان وقف است، زيرا... . (٦٢)اين اشكال درست نيست، زيرا در ارتباط با اين سوال چند احتمال داده مى‌شود:

الف- سوال از صورتى باشد كه نياز به مال وقفى پيدا نشده و رجوع هم نشده و مالك مرده است.

(٦٠)تهذيب الاحكام، ج ٩، ص١٥٧، ١٤
(٦١)آيه اللّه معرفت، مقاله شرط خيار در وقف، مجله وقف ميراث جاويدان، شماره ٢١١.
(٦٢)همان مدرك.١