فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٦٩ - شيوه هاى دست يابى به فتواى قدما احمد مبلغى
اين چنين فراروى ما قرار مىگيرد در موارديكه شيخ در كتب بعدى خود بر خلاف نهايه فتوا داده است سخن نهايه فتواى نهايى نيست.
ديدگاه خوانساريها
الف) آقا حسين خوانسارى،
١. ايشان براى فتواى نهايه در صورت رجوع شيخ از آن در كتابهاى بعدى اعتبار قائل نيست. (٥٨)
٢. قاعده معلوم نبودن فتواى قدما در تفاصيلى كه متاخرين احداث كرده اند كه گذشت(رجوع شود به بحث كتاب من لايحضره الفقيه) ب) آقا جمال خوانسارى، سخنى از ايشان به دست نيامد.
ج) آيه اللّه سيد احمد خوانسارى:
وى نيز سخن مطرح در كتابهاى متاخر را بر فتواى مطرح در نهايه ترجيح مىدهد و فتواى نهائى شيخ تلقى مىكند. (٥٩)
٢ . دستيابى غير مستقيم به آراى قدما:
تاريخ با حركت زمان راههاى تازه را مىپيمايد اما با دور شدن از هر برهه قسمتى از گذشته به تاريكى مىرود برهه هايى كه در قرون نزديك به ما رسيده اند شفافتر در ديدگان تاريخ پژوه ما انعكاس مىيابند تا قطعه هايى از تاريخ كه در فرا سوى قرنهاى معاصر و نزديك به ما گم شده اند. تحليل گر تاريخ براى شناخت گذشته هاى دور مانده و تاريك راهى فراختر از پيمودن انديشه هاى گذشته كاو- كه در گذشته مىزيسته اند- در پيش ندارد انديشه هايى كه در
(٥٨)مشارق، ص٢٩٩.
(٥٩)جامع المدارك، ج٥، ص ١٦٨؛ ج٦، ص٢٥٤.