سه رسائل فلسفى
(١)
٧ ص
(٢)
١١ ص
(٣)
١٧ ص
(٤)
٢١ ص
(٥)
٢٦ ص
(٦)
٤٢ ص
(٧)
٥٣ ص
(٨)
٧٧ ص
(٩)
٧٨ ص
(١٠)
٨٥ ص
(١١)
٨٩ ص
(١٢)
٩٠ ص
(١٣)
٩٢ ص
(١٤)
١٠٢ ص
(١٥)
١٠٣ ص
(١٦)
١٠٩ ص
(١٧)
١١١ ص
(١٨)
١١٦ ص
(١٩)
١١٧ ص
(٢٠)
١٢٥ ص
(٢١)
١٣١ ص
(٢٢)
١٤٥ ص
(٢٣)
١٥٠ ص
(٢٤)
١٦٨ ص
(٢٥)
١٧٢ ص
(٢٦)
١٧٦ ص
(٢٧)
١٨٩ ص
(٢٨)
١٩١ ص
(٢٩)
١٩١ ص
(٣٠)
١٩١ ص
(٣١)
١٩٢ ص
(٣٢)
١٩٤ ص
(٣٣)
١٩٥ ص
(٣٤)
١٩٥ ص
(٣٥)
١٩٦ ص
(٣٦)
١٩٦ ص
(٣٧)
١٩٧ ص
(٣٨)
١٩٨ ص
(٣٩)
٢٠٢ ص
(٤٠)
٢٠٣ ص
(٤١)
٢٠٦ ص
(٤٢)
٢٠٦ ص
(٤٣)
٢٠٨ ص
(٤٤)
٢١٠ ص
(٤٥)
٢١٠ ص
(٤٦)
٢١١ ص
(٤٧)
٢١٢ ص
(٤٨)
٢١٤ ص
(٤٩)
٢١٧ ص
(٥٠)
٢١٧ ص
(٥١)
٢٢١ ص
(٥٢)
٢٢١ ص
(٥٣)
٢٢٣ ص
(٥٤)
٢٢٤ ص
(٥٥)
٢٢٤ ص
(٥٦)
٢٢٦ ص
(٥٧)
٢٢٦ ص
(٥٨)
٢٢٧ ص
(٥٩)
٢٢٧ ص
(٦٠)
٢٢٨ ص
(٦١)
٢٢٩ ص
(٦٢)
٢٣١ ص
(٦٣)
٢٣٢ ص
(٦٤)
٢٣٣ ص
(٦٥)
٢٣٦ ص
(٦٦)
٢٣٨ ص
(٦٧)
٢٣٩ ص
(٦٨)
٢٤٣ ص
(٦٩)
٢٤٤ ص
(٧٠)
٢٤٤ ص
(٧١)
٢٤٥ ص
(٧٢)
٢٤٩ ص
(٧٣)
٢٤٩ ص
(٧٤)
٢٥٢ ص
(٧٥)
٢٥٣ ص
(٧٦)
٢٥٥ ص
(٧٧)
٢٥٩ ص
(٧٨)
٢٦٤ ص
(٧٩)
٢٧١ ص
(٨٠)
٢٧٤ ص
(٨١)
٢٧٧ ص
(٨٢)
٢٨١ ص
(٨٣)
٢٨٢ ص
(٨٤)
٢٨٥ ص
(٨٥)
٣٠٤ ص
(٨٦)
٣٠٨ ص
(٨٧)
٣١١ ص
(٨٨)
٣١٣ ص
(٨٩)
٣١٥ ص
(٩٠)
٣١٥ ص
(٩١)
٣٤١ ص
(٩٢)
٣٤٧ ص
(٩٣)
٣٥١ ص
(٩٤)
٣٥٢ ص
(٩٥)
٣٥٢ ص
(٩٦)
٣٦٧ ص
(٩٧)
٣٦٨ ص
(٩٨)
٣٧٤ ص
(٩٩)
٣٧٤ ص
(١٠٠)
٣٨٣ ص
(١٠١)
٣٨٣ ص
(١٠٢)
٣٨٧ ص
 
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص

سه رسائل فلسفى - الملا صدرا - الصفحة ٨٦

فكيف يجوز ان يصفه بعربى مبين و انه بلسان قومه و انه بيان للناس و لا يفهم بظاهره شي‌ء.

و هل ذلك وصف له باللغز و المعمى، الّذي لا يفهم المراد به الا بعد تفسيره و بيانه؟ و ذلك منزه عن القرآن.

و قد مدح اللّه تعالى اقواما على استخراج معانى القرآن، فقال: «لعلمه الذين يستنبطونه منهم» و قال فى قوم يذمهم حيث لا يتدبرون القرآن و لم يتفكروا معانيه: «أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ، أَمْ عَلى‌ قُلُوبٍ أَقْفالُها».

و قال النبي صلّى اللّه عليه و آله: «انى مخلف فيكم الثقلين: كتاب اللّه و عترتى اهل بيتى»، فبين ان الكتاب حجة، كما ان العترة حجة؛ و كيف يكون حجة ما لا يفهم به شي‌ء. و روى عنه عليه السّلام انه قال: «اذا جاءكم عنى حديث، فاعرضوه على كتاب اللّه، فما وافق كتاب اللّه فاقبلوه فما خالفه فاضربوا به عرض الحائط» [١].

شيخ طوسى- اعلى اللّه مقامه الشريف- مواردى را كه در قرآن قابل ادراك نيست و يا به واسطه وجود مبهمات و متشابهات، درك مراد واقعى و جدى از آيات مشكل و يا متعذر است، شمرده و جهت توفيق بين روايات وارد در مقام گفته است:

«و الّذي نقول به: ان معانى القرآن على أربعة اقسام:


[١]از ائمه اهل بيت نيز رواياتى به اين مضمون وارد شده است كه هر روايتى مخالف كتاب باشد، بايد مورد اعراض واقع شود و اين خود دليل است بر حجيت ظواهر كتاب. بنابراين رواياتى كه دلالت بر عدم حجيت ظواهر كتاب و يا عدم جواز رجوع به كتاب بدون وجود روايت در تفسير آيات دارند، بايد مورد اعراض واقع شوند.

اين كه برخى به عدم جواز رجوع به كتاب اللّه استدلال كرده به اين كه كلمات اوائل (يعنى اوائل از حكماى يونان) را درك نمى‌كند، مگر اوحدى از مردم، پس قرآن مجيد كه نازل از مقام ربوبى است، قابل ادراك نمى‌باشد؛ پس بايد بدون اتكاء به وجود روايت وارد از معصوم عليه السّلام در مقام تفسير قرآن و بيان مراد حق تعالى، رجوع به قرآن ننمود، كلامى باطل است؛ چون كلمات اوائل مشتمل است بر اصطلاحات و دقايق علم إلهى كه بايد از راه تعليم آن را آموخت و حال آنكه قرآن براى هدايت عموم مردم نازل شده است، اگرچه قرآن نيز مشتمل است بر دقايق علم إلهى كه اوائل هم به كنه آن حقايق پى نمى‌برند؛ ولى اين خاصيت كتاب مجيد إلهى است كه فيض آن عام است و خواص و عوام به اندازه ظرفيت وجودى خود از آن بهره مى‌برند.