مفصل‌تر از همه حواشى، تعليقات حكيم سبزوارى است كه غير از مباحث جواهر و اعراض همه اسفار را حاشيه كرده است؛ بعد از حاشيه محقق سبزوارى، حاشيه آقا على مدرس از ساير حواشى مفصل‌تر است، حواشى آقا على از اوّل اسفار تا سفر نفس به طور متفرقه است و به سفر نفس مفصل حاشيه نوشته است، اين حاشيه از همه حواشى اسفار محققانه‌تر است و در استوارى و متانت كمتر از اصل كتاب نيست.

كتاب اسفار كه مشتمل بر چهار سفر است [٢] از مهمترين آثار ملا صدرا به شمار مى‌رود،

[١]آخوند ملا آقاى قزوينى- اعلى اللّه مقامه- از بزرگترين اساتيد عصر خود و از تلاميذ آخوند نورى و ملا اسماعيل اصفهانى است، آقا على حكيم آن مرحوم را جزء اساتيد خود شمرده است. اساتيد فن او را بر محقق سبزوارى ترجيح داده‌اند، حواشى آن مرحوم را بنده در حواشى اسفار خطى ملكى آقاى حاج شيخ عباس تهرانى نزيل قم ديده‌ام.

[٢]چون اهل سلوك و عرفان در سير معارج يقينى چهار سفر دارند، صدر المتألّهين نيز اسفار را بر طبق حركات عرفا در انوار و آثار و سير معنوى و عروج اندكاكى در چهار سفر قرار داده است؛ در كيفيت انطباق مطالب كتاب با چهار سفر عرفا، اختلاف است. سفر به اصطلاح اهل يقين عبارت از سير و مسافرتى است معنوى كه مبدأ آن عالم طبع و منتهاى آن فناى فى اللّه و بقاى به اوست. سفر اوّل از خلق به سوى حق است، سفر ثانى از حق به سوى حق است، ولى بالحق چون آخر اين سفر، اوّل مقام ولايت است و وجود سالك در اين سلوك وجود حقانى شده است. سفر ثالث از حق به خلق است ولى بالحق سالك در اين سفر از حق به خلق رجوع مى‌نمايد