مطالب و حل اشكالات، از شفا بهتر است. عبارات شفا مضطرب و معقّد است و شيخ اين كتاب را هنگام گرفتارى خود نوشته وگرنه كمتر كسى هم سنگ شيخ در تحرير مطالب است.

متن اشارات و برخى از موارد كتاب طبيعيات و منطقيات شفا عالى است، به خصوص اشارات گاهى انسان را به وجد مى‌آورد و نيز مقامات عارفان كه حكايت از مقام عالى شيخ در عربى‌نويسى و تخصّص او در ادبيات علمى و فصاحت كم نظير وى مى‌نمايد.

١٤. رساله در حدوث عالم كه جزء رسائل در سال ١٣٠٢ ه. ق. در ١٠٩ صفحه به چاپ سنگى رسيده است.

آخوند در اين رساله از راه حركت جوهرى، حدوث عالم ماده را اثبات كرده است، اين رساله مشتمل بر مباحث حركت و قسمتى از مباحث كتاب جواهر و اعراض اسفار بوده؛ چون آخوند در كتاب جواهر و اعراض هم متعرض حدوث زمانى عالم شده است و اقوال محققان از حكماى يونان چون طالس ملطى و انكساغورس ملطى و آناكسيمنس ملطى و انباذقلس و فيثاغورث و سقراط و ارسلاوس و افلاطون و شيخ يونانى و ارسطو را در اين باب نقل كرده است. در اين كتاب از حدوث جسمانى نفس هم سخن گفته و كلام مشهور را در اين باب ناتمام دانسته است.

١٥. رساله حشر يا طرح الكونين كه در هشت فصل نوشته شده و براى همه موجودات، حتى ماديات و داثرات حشر قائل شده است و براى موجودات مادى، حقيقتى حي و تام الوجود و كلمه‌اى ربانى قائل است كه مربوب خود را به كشش ربانى جذب مى‌نمايد و حشر موجود تحت تربيت اين كلمه، حشرى تبعى و غير مستقل است. اين رساله در حاشيه مبدأ و معاد (ص ١٨٤ تا ص ٢٣١) در سنه ١٣١٤ ه. ق و در حاشيه يا آخر كتاب كشف الفوائد سنه ١٣١٥ ه. ق و جزء رسائل (ص ٣٤١ تا ٣٧١) در سنه ١٣٠٢ ه. ق به چاپ سنگى رسيده است. در اين كتاب موجودات را به چند طبقه تقسيم و براى همه طبقات، حشر مناسب با حال مراتب موجودات قائل شده است.

آغاز: «الحمد للّه رب الآخرة و الأولى و مبدأ الوجود و المنتهى» انجام: «كتبه الفقير الى اللّه محمد المدعو بصدر الدين الشيرازى عفى عنه».