معروف است كه مرحوم آقا ميرزا حسن كرمانشاهانى (يكى از بزرگترين مدرسان انواع حكمت در دوران اخير) مى‌گفت: آقا ميرزا ابو الحسن تا دم مرگ هم از تصوير حركت جوهر عاجز بود.

بر خلاف تصور كوته‌نظران، آخوند ملا صدرا هرگز حاضر نبوده است كه كوچكترين مطلب علمى ديگران را به خود نسبت دهد و اين كه عبارات زيادى از ديگران در آثار او ديده مى‌شود، اولا در برخى از آثار خود مأخذ نقل را ذكر كرده و در ثانى اين عادت در بين دانشمندان سلف رسم بوده و اختصاص به ملا صدرا ندارد.

صاحب جواهر يكى از اكابر فقهاى شيعه است و كسى در فقاهت او نمى‌تواند خدشه نمايد. كثيرى از عبارات كتاب «رياض» را مى‌توان در كتاب «جواهر» نشان داد، گاهى يك صفحه عبارت رياض را بدون ذكر مأخذ نقل نموده و مع ذلك هيچ مبتدى از طلاب هم شك ندارد كه صاحب جواهر از صاحب رياض فقيه‌تر است.

عجب آنكه ملا صدرا گاهى اصرار مى‌ورزد كه در عالى‌ترين تحقيقات و در مباحثى كه در دوران اسلامى، خود متفرد در تحقيق آن مى‌باشد، براى خود از عبارات مبهم و پيچيده قدما شريكى به وجود آورد و چه‌بسا عبارت مورد اعتماد آخوند اباء از حمل بر مراد او دارد، مثل مبحث حركت در جوهر كه ملا صدرا اصرار دارد كه اقدمين از فلاسفه به آن اعتقاد داشته‌اند؛ چنين شخصى با اين طبيعت و خوى، مرتكب اين قبيل از بى‌انصافى‌ها نمى‌شود و با ذكر قرائن‌

آن مرحوم يكى از اساتيد فلسفه در انواع و اقسام آن در عصر خود بود و عمرى را در حالت انزوا و اعراض از مشتهيات نفسانى، در گوشه حجره مدرسه و در حالت تجرد به سر برد و تا روزهاى آخر عمر خود نيز تدريس را رها ننمود، ولى مراتب و مقامات دانشمندان متفاوت است و شئون آنها مختلف، برخى بين كثرت حفظ مسائل علمى و زيادت تحقيق و تدقيق جمع نموده‌اند؛ اين مردم در حد اعلاى از قلت قرار دارند و جمعى محققند و كم تبحّر يا تتبع، برخى اهل تحقيق و جمعى اهل دقت نظر و كم تحقيق. جامع بين تحقيق و تدقيق نيز كمتر ديده مى‌شود و اصولا اشخاصى كه قدرت غور كامل در مباحث فلسفى را به نحو شايسته دارا باشند، كم و نادرند كه:

خليلى قطاع القوافى الى الحمى‌

كثير و اما الواصلون قليل!