به عقيده دانشمند معاصر، حضرت رسول در مسأله خلافت رأى عموم را محترم شمرد و نخواست رأى خود را به آنان تحميل نمايد؛ امت هم رأى پيغمبر را ناديده گرفته و خود به انتخاب خليفه نشستند و أبو بكر را انتخاب نمودند، ولى أبو بكر از اين طريقه عدول نمود و شخصا عمر را انتخاب كرد و مردم هم از او متابعت نمودند. عمر هم بعد از انقضاى مدت خلافت خود، خلافت را به شور گذاشت و جمعى را براى انتخاب يك نفر از بين خود مجبور نمود و براى هركدام نقاط ضعفى ذكر كرد و عدم صلاحيّت آنان را اعلام نمود و شايسته براى خلافت، فقط على را تشخيص داد و فقط يك عيب (العياذ باللّه) در او ديد، آن‌هم كثرت دعا به و خوش‌رويى و عدم خشونت بود، آرى مبرا بودن از غلظت و فظاظت نزد اشخاص سنگدل و خشن و عبوس- از باب آنكه فاقد كمال دشمن كمال است- صفت مذموم جلوه مى‌نمايد. [٢]

اما رواياتى كه از طرق عامه وارد شده و دلالت دارد بر خلافت حضرت امير مؤمنان كه برخى از اجلّه عصر، آن روايات را حمل بر معنايى نمودند كه ذكر شد و جمع كثيرى از متكلمان از عامه آن روايات را حمل نموده‌اند بر وراثت علمى و مأموريت براى نشر معارف و علوم‌

[١]مثلا در اين مورد قريب به اين مضمون مى‌شود گفت: پيغمبر در موارد متعدد در طول چند سال به مردم اعلام داشته است: اى مردم اگر عقيده مرا شايسته متابعت مى‌دانيد و بخواهيد در اين امر از من پيروى كنيد، من شخصا معتقدم كه على بايد خليفه باشد، شما خود اختيار داريد روى اصل (ذيمقراطية- به قول اين فاضل معاصر مصرى) هركه را خواستيد، انتخاب كنيد.

[٢]چون خودش فظّ و غليظ القلب بود، صفتى را كه پيغمبر از خواص مؤمن معرفى نموده است: (المؤمن هشّ و بشّ و بسّام، بشره فى وجهه و حزنه فى قلبه) مانع خلافت دانست و اين نيز بى‌اساس است، چون يكى از خواص اصحاب امير مؤمنان به معاويه گفت: على عليه السّلام در حالى كه از نهايت تواضع اصلا تظاهر به برترى به ديگران نمى‌نمود، داراى هيبت و شخصيت ممتازى بود كه قهرا انسان را تحت تأثير قرار مى‌داد. كنايه از آنكه مقام منيع ولايت كليه الهيّه على، هركسى را مقهور مى‌داشت و يك انقهار ذاتى و خضوع جبلّى در افراد نسبت به ولىّ مطلق به مرحله ظهور مى‌رسد و اين غير از بيم و ترسى است كه نسبت به اشخاص عربده جو و پرخاشگر اظهار مى‌شود. بين برخى از صفات و ملكات نفسانى تشابه است، مانند بى‌غيرت و صبور كه اين دو غالبا با هم مشتبه مى‌شوند.