سه رسائل فلسفى - الملا صدرا - الصفحة ٧٥
كتبى كه ذكر شد غير از رساله سرّ النقطة و كتاب «شواهد» ديگر غير از الشواهد ربوبيّه، مسلما از تصنيفات آخوند مىباشد؛ ولى پارهاى از كتب و رسائل ديگرى را غير اهل فن بدون تفحص و دقت و پرسش از اهل فن از آثار صدر المتألّهين شمردهاند.
١. اثبات الواجب كه نگارنده رسالهاى در اين باب ديده است كه به ملا صدرا نسبت دادهاند و بعد از تفحّص و رجوع به مطالب رساله معلوم شد كه حتما از مير صدر دشتكى است و نسخههايى از آن در كتابخانه آستان قدس و ساير كتابخانهها موجود است كه مطالب آن با طريقه و ممشاى ملا صدرا سازش ندارد.
٢. حواشى بر شرح تجريد كه به واسطه اشتراك اسمى بين صدر المتألّهين و صدر الدين دشتكى به ملا صدرا نسبت داده شده است، از نحوه تقرير مطالب و مبانى پرواضح است كه از ملا صدرا نمىباشد.
٣. حواشى بر شرح لمعه كه از آقا ميرزا ابراهيم [١] پسر صدر المتألّهين است.
٤. شبهة الجذر الأصم كه ارباب تراجم آن را از تصنيفات صدر الدين دشتكى شمردهاند و نسخهاى از آن در دست است كه چند سال قبل از ظهور ملا صدرا نوشته شده است.
٥. حاشيه بر رواشح سماويّه ميرداماد اين كتاب محتمل است از ملا صدرا باشد؛ چون صدر المتألّهين در علم رجال و حديث مهارت داشته است. رسالههاى ديگر هم مانند «المباحث الاعتقادية» و «الكفر و الإيمان» و «القواعد الملكوتيّة» كه همان «المسائل القدسية فى القواعد الملكوتية» است و آن را به دو اسم بعضى از ارباب تراجم آخوند در صورت فهرست آثار او ذكر كردهاند. رموز القرآن و حاشيه انوار التنزيل و تجريد مقالات ارسطو و رساله در امامت، بحث المغالطات و بدء وجود الإنسان و چند رساله ديگر كه بيشتر آن رسائل قطعا
[١]آقا ميرزا ابراهيم فرزند آخوند مذاق كلامى داشته و بر تجريد و حواشى آن حواشى و تعليقات نوشته است، فرزند كوچك آخوند داراى استعداد و ذوق كامل فلسفى و عرفانى بود كه در اوائل جوانى چهره به نقاب تراب پنهان نمود.
چون ميرزا ابراهيم به سبك اهل كلام مشى نموده است، برخى از ياوهگويان و منغمران در اوهام در مقام تعريض بر ملا صدرا او را مصداق «يخرج الحى من الميت» معرفى كردهاند، «هركسى بر طينت خود مىتند».