سه رسائل فلسفى - الملا صدرا - الصفحة ٥٤
«الذريعة الى تصانيف الشيعة» (١: ٨١) به چاپ رسيده است؛ آخوند در اين رساله بر طبق آنچه در اسفار نوشته است، اتحاد صورت معقوله را با جوهر عاقل اثبات مىنمايد. اين رساله در دست طبع است و با حواشى اين جانب منتشر مىشود. اين رساله خطى است و از آن دو نسخه حقير ديده است كه در آخر يكى از اين نسخ به عنوان تعليق «منه» به اتحاد «علم و عالم و معلوم» در علم نفس به غير ذات خود استدلال نموده است كه نزد برخى ناتمام و نزد جمعى از اعلام تمام است. نگارنده در حواشى «المشاعر» مفصل در اين باب بحث نموده است.
٣. رساله در اتّصاف ماهيّت به وجود كه در رسائل (از ص ١١٠ تا ١١٩) چاپ شده است؛ در اين رساله صدر المتألّهين بر امام رازى و محقق دوانى و سيّد سند در جواب از اشكال قاعده فرعيّه «ثبوت شيء لشيء فرع ثبوت المثبت له» اشكال كرده است و جواب آنها را در باب قاعده فرعيّه تمام ندانسته است. چون بنا بر قول تحقيق، وجود از عوارض تحليلى ماهيّت است و ماهيت و وجود به وجود واحد موجودند و قاعده فرعيه در قضايايى كه مفاد هليّت مركبهاند، جارى است نه در مفاد هليت بسيطه.
آغاز: «الحمد لواهب الحياة و العقل و الصّلاة على النّبي و الأهل. اما بعد و اعلم هداك اللّه انه قد اضطربت الأهواء و اختلفت الآراء فى باب اتصاف الماهيّة بالوجود». و انجام: «الماهية معنى كلى صادق عليه متحدة معه؛ موجود به؛ لا بنفسها الا بمجرد الاعتبار».
٤. جواب مسائل حكيم فاضل شمس الدين (معروف به ملا شمسا) محمد گيلانى تلميذ ميرداماد كه در حاشيه مبدأ و معاد چاپ شده است.
٥. أجوبة المسائل النصيريّة پاسخ به پرسش محقّق طوسى «نصير الملّة و الدين» از شمس الدين عبد المجيد بن- عبد الحميد بن- عيسى خسرو شاهى است كه وى از آن سؤالها جواب نداده و صدر المتألّهين پاسخ داده است. رجوع شود به حاشيه مبدأ و معاد (ط ق ١٣١٣ ه. ق، ص ٣٧٢- ٤٩١) و شرح هدايه اثيريه (ط ١٣١٦ ه. ق، ص ٣٨٣- ٣٩٣) اين جوابها را در اسفار و حاشيه بر شفا و بعضى ديگر از كتب خود ذكر كرده است. جواب بعضى از اين سؤالات بنا بر طريقه خواجه و شيخ امكانپذير نيست، لذا صدر الدين شيرازى (رض) به طريقه خود از آن پرسشها، جواب داده است.