قاريان هفت‌گانه مستبعد است، تا چه رسد به قرائت منقول از ديگر قاريان: (ابو جعفر و يعقوب و خلف) و غير اينها از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله؛ برخى از متأخران علاوه بر اجماع به تواتر قرائات، به روايت منقول از طرق متعدد (انزل القرآن على سبعة احرف) استدلال كرده‌اند، اين روايت اگرچه مشهور بلكه به ادعاى برخى از علماى عامه متواتر است، ولى دلالت بر مدعاى مستدلان ندارد، چون همان‌طورى كه ذكر شد حدود چهل معنا براى آن ذكر كرده‌اند [١].

ابن اثير در نهايه بعد از نقل حديث گويد: «اراد بالحرف، اللغة يعنى على سبع لغات العرب، اى انها متفرقة فى القرآن ...».

مراد ابن اثير در نهايه آن است كه بعضى از قرآن به لغت قريش و برخى به لغت هذيل و هوازن و بعضى از آن به لغات يمن و ساير لغات است، چون مسلم است كه معناى روايت اين نيست كه در هر حرف از حروف قرآنيه، هفت وجه تحقق دارد.

در روايات خاصه (مأثور از اهل بيت و عترت) در اين باب دو روايت متعارض نقل شده است، يكى آنكه قرآن به حرف واحد نازل شده است. شيخ كلينى (ره) از فضيل بن يسار نقل كرده است كه «قلت لابى عبد اللّه عليه السّلام: انّ الناس (يعنى عامه) يقولون: ان القرآن نزل على سبعة احرف. فقال عليه السّلام: كذبوا ان القرآن نزل على حرف واحد من عند الواحد».

يكى از اعلام و اكابر عصر ما [٢] بر طبق اين روايت گفته‌اند: «ان نزول القرآن على سبعة

[١]تواتر حديث مشهور بين عامه (ان القرآن نزل على سبعة احرف) مسلّم نيست، چون شرائط تواتر در ناقلان و راويان از حضرت ختمى مرتبت مسلم است، ولى در طبقات بعد از صحابه ادعاى تواتر اصل و اساس ندارد، لذا شيخ اعظم ابو جعفر طوسى، صاحب تفسير تبيان آن را جزء اخبار آحاد دانست و خبر واحد در اين قبيل از مسائل حجيت ندارد.

محمد عبد العظيم الزرقانى در مناهل العرفان (ط ثالثة ١٣٧٢ ه. ق، ص ١٣٢) گفته است:

«و كان هذه المجموع التى يؤمن تواطؤها على الكذب، هى التى جعلت الامام أبا عبيد ابن السلام يقول بتواتر هذا الحديث، لكنّه خبير بان من شروط التواتر، توافر جمع يؤمن تواطؤهم على الكذب فى كل طبقه من طبقات الرواية و هذا الشرط اذا كان موفورا هنا فى طبقة الصحابة، كما رأيت فليس بموفور لدينا فى الطبقات المتأخرة ...».

[٢]و هو الاستاذ البارع الكامل سيد الاساطين و رئيس الملة و الدين السيّد ابو القاسم الخوئى (ره)، البيان فى تفسير القرآن، ط نجف، ١٣٨٥، ق، ص ٢١١.