ترجيح داده است و در اسفار علم تفصيلى در ذات حق را قبل از اشيا، ثابت كرده و به وجوه متعدد طريقه شيخ الإشراق را رد كرده است. بر اين كتاب آقا ميرزا ابو الحسن جلوه و آخوند ملا اسماعيل اصفهانى و حاج ملا هادى سبزوارى حاشيه نوشته‌اند. يكى از افاضل اواخر صفويه اين كتاب را تلخيص نموده است.

نسخه‌اى از مبدأ و معاد آخوند ملا صدرا به خط مرحوم حكيم محقق آخوند ملا عبد الرزاق لاهيجى، در كتاب خانه استاد علامه آقاى حاج ميرزا محمد حسين طباطبائى تبريزى [١] روحى فداه كه از اساتيد و مدرسين بزرگ حوزه علميه قم است و نگارنده مدتى مديد از محضرشان استفاده نموده، موجود است.

حقير نسخه‌اى عكسى از اين كتاب تهيه نموده و با مقابله چند نسخه قديمى ديگر شروع به طبع اين كتاب نموده كه جزو سلسله انتشارات انجمن فلسفه ايران در دسترس اهل معرفت قرار گرفت.

آخوند ملا عبد الرزاق كتاب مزبور را در خدمت استاد خود قراءت كرده و همه كتاب را با نسخه اصل (نسخه آخوند) مقابله نموده و در حواشى كتاب، خط و مهر مبارك صدر المتألّهين (رب اشرح لى صدرى) كه زينت بخش كتاب و موجب نورانيت چشم و دل است، ديده مى‌شود. اين كتاب قبلا در سنه ١٣١٤ ه. ق در تهران به چاپ سنگى رسيده و در آخر همين كتاب، طهارة الأعراق حكيم محقّق ابن مسكويه و در حواشى چند رساله فلسفى و عرفانى و اخلاقى به طبع رسيده است.

٣١. المشاعر، اين كتاب مشتمل است بر مباحث وجود و اثبات اصالت وجود و اعتباريت ماهيت و اثبات مبدأ و صفات كماليه او، از علم، قدرت و اراده و بيان حدوث زمانى عالم.

صدر المتألّهين در اين كتاب براى اثبات اتحاد عاقل و معقول به برهان تضايف تمسّك جسته است. تاريخ افاضه برهان قويم تضايف از ملكوت وجود بر قلب منور مؤلف در حاشيه‌

[١]آقاى طباطبائى صاحب تفسير الميزان كه از تفاسير مهم به شمار مى‌رود، از اعلام و بزرگان اين عصرند و در احاطه به علوم متداوله از معقول و منقول كم نظيرند و در ترويج معارف اسلامى و احياى كلمه توحيد، ساعى و كوشا مى‌باشند. وجود معظم له مصدر بركات و منبع افاضات و انوار است.