هويداست. اين شرح در سال ١٣١٣ قمرى در تهران به چاپ سنگى رسيده است. كتاب هدايه را صدر المتألّهين تدريس مى‌كرده و بنا به خواهش اصحاب بحث خود، بر آن شرحى نوشته است. اين شرح محقّقانه و مورد استفاده اهل تحقيق است.

٢٦. الشواهد الربوبيّة فى المناهج السّلوكيّة، اين كتاب ملخّص آراى صدر المتألّهين است و از حيث جامعيت و دربرداشتن مبانى و آراى فلسفى و تحقيقات رشيقه، بى‌نظير مى‌باشد. الشواهد الربوبية مشتمل است بر خلاصه افكار و آراء فلسفى و عرفانى ملا صدرا.

در اين كتاب با اين وصف، مطالب زيادى را به طور اختصار بيان كرده است.

مرحوم حكيم سبزوارى بر تمام اين كتاب حاشيه نوشته و آخوند ملا على نورى نيز بر قسمتهايى از اين كتاب تعليقه نوشته است؛ آقا على حكيم و آقا محمد رضا قمشه‌اى نيز تعليقاتى [١] بر اين كتاب دارند، يكى از فضلاى عصر قاجاريّه به اسم ميرزا ابو القاسم بن احمد يزدى به خواهش شاهزاده محمد ولى ميرزا، پسر فتحعلى شاه قاجار اين كتاب را ترجمه كرده است كه نسخه‌اى از آن در كتابخانه آستان قدس (٤: ٤٧ ش ٤٠٤) موجود است.

نگارنده اين سطور شواهد را در سال ١٣٨٦ ه. ق با حواشى و مقدمه‌اى مبسوط در شرح حال مؤلف و بيان آراء و آثار او به انضمام سير فلسفه اسلامى در چهار قرن اخير با ذكر اتباع‌

[١]تعليقات آقا محمد رضا بر شواهد تحقيقى و نفيس است. آقا محمد رضا در تحرير قواعد عرفانى در اعصار اخير نظير ندارد و در عرفانيات بر ملا صدرا و اتباع او ترجيح دارد، سلسله اساتيد آقا محمد رضا در ذوقيات به ملا صدرا منتهى نمى‌شود، استاد آقا محمد رضا، مرحوم آقا سيد رضى لاريجانى نيز در عرفان تلميذ آخوند نورى نيست، در حكمت متعاليه جزء تلاميذ آخوند است. آقا سيد رضى در تصوف از تلاميذ عارف متألّه آقا ميرزا عبد الجواد شيرازى است، آقا ميرزا عبد الجواد نيز در عرفان از شاگردان آخوند نورى و آقا محمد بيدآبادى محسوب نمى‌شود. آقا محمد و آخوند نورى در عرفان همان قسمتهايى كه در اسفار «فصول عرفانيه» و برخى از موارد ديگر كتب آخوند مثل تفسير و اسرار الآيات و مفاتيح الغيب است، تقرير مى‌نمودند؛ بر خلاف آقا ميرزا هاشم گيلانى و آقا سيد رضى و ميرزا عبد الجواد كه درست مانند اتباع شيخ اكبر در عرفان راسخ و مقتدر بوده‌اند و از جهت احاطه بر مبانى فلسفى و تخصص تام در مشارب حكمى، از حكمت بحثى و فلسفه ذوقى قدرت خاصى در تحرير عرفان دارند و اين اعاظم به طور مسلم بر جامى و اتراب و امثال او ترجيح دارند، ولى مجهول القدرند.