ملا صدرا بر اسفار مقدمه نفيسى نوشته است كه از حيث اسلوب تحرير و فصاحت الفاظ و جودت معانى و دربرداشتن مطالب عاليه، مورد توجّه تمام اهل معرفت است؛ اسفار اوّلين بار به قطع بزرگ چاپ سنگى مشتمل بر ٥٥٩ فصل و ٩٢٧ صفحه، در سال ١٢٨٢ ه. ق در تهران، به خط كلبعلى افشار قزوينى به طبع رسيده است.

١٨. رساله خلق الأعمال، اين رساله در آخر رسائل در سنه ١٣٠٢ ه. ق و با كشف الفوائد علامه حلى (رض) چاپ شده و مشتمل بر اقوال علماى اسلام در خلق اعمال و افعال عبّاد است.

آخوند بعد از نقل كلمات علماى سنّت از اشاعره و معتزله، در مسأله خلق اعمال و افعال عباد به طريقه حقّه اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السّلام پرداخته است. همين مطالب را در إلهيات اسفار و بعضى از كتب ديگر خود ذكر كرده است؛ نگارنده تا كنون در كلام احدى از حكما و عرفا تحقيقات آخوند ملا صدرا را در مسأله جبر و تفويض بدين مستدلّى و نفيسى، نديده است.

مسلك او در اين مسأله، مرام و ممشاى اهل اللّه و محقّقان از اهل توحيد است.

١٩. ديباچه عرش التقديس كه آن را ملا صدرا بر اثر نفيس استاد بزرگ خود، خاتم الحكماء و المجتهدين مير محمد باقر داماد نوشته است؛ نسخه‌اى از اين اثر در كتابخانه مركزى دانشگاه تهران موجود است (ف ٢٢٩).

٢٠. ديوان شعر كه شاگرد عظيم الشأن او علامه محقق، عارف نامدار فيض كاشانى اشعار استاد را جمع كرده است. نسخه‌اى از آن در كرمانشاه در كتابخانه جناب آقاى آقا ضياء موجود است، برخى از اشعار آن مرحوم را دانشكده معقول و منقول تهران با رساله سه اصل به مناسبت چهارصدمين تولد ملا صدرا چاپ كرده است [١].

صدر المتألّهين با آن‌همه مقامات عاليه در علم و عمل و داشتن ذوق سرشار، اشعارش ناموزون و بى‌حلاوت است و خيلى با تكلّف شعر گفته است، به خصوص اين اشعارى كه‌

[١]دوست معظم دانشمند بزرگوار آقاى دكتر سيد حسين نصر، اين اشعار را به انضمام رساله سه اصل با مقدمه‌اى زيبا و عالى به طبع رسانيده‌اند.