سه رسائل فلسفى
(١)
٧ ص
(٢)
١١ ص
(٣)
١٧ ص
(٤)
٢١ ص
(٥)
٢٦ ص
(٦)
٤٢ ص
(٧)
٥٣ ص
(٨)
٧٧ ص
(٩)
٧٨ ص
(١٠)
٨٥ ص
(١١)
٨٩ ص
(١٢)
٩٠ ص
(١٣)
٩٢ ص
(١٤)
١٠٢ ص
(١٥)
١٠٣ ص
(١٦)
١٠٩ ص
(١٧)
١١١ ص
(١٨)
١١٦ ص
(١٩)
١١٧ ص
(٢٠)
١٢٥ ص
(٢١)
١٣١ ص
(٢٢)
١٤٥ ص
(٢٣)
١٥٠ ص
(٢٤)
١٦٨ ص
(٢٥)
١٧٢ ص
(٢٦)
١٧٦ ص
(٢٧)
١٨٩ ص
(٢٨)
١٩١ ص
(٢٩)
١٩١ ص
(٣٠)
١٩١ ص
(٣١)
١٩٢ ص
(٣٢)
١٩٤ ص
(٣٣)
١٩٥ ص
(٣٤)
١٩٥ ص
(٣٥)
١٩٦ ص
(٣٦)
١٩٦ ص
(٣٧)
١٩٧ ص
(٣٨)
١٩٨ ص
(٣٩)
٢٠٢ ص
(٤٠)
٢٠٣ ص
(٤١)
٢٠٦ ص
(٤٢)
٢٠٦ ص
(٤٣)
٢٠٨ ص
(٤٤)
٢١٠ ص
(٤٥)
٢١٠ ص
(٤٦)
٢١١ ص
(٤٧)
٢١٢ ص
(٤٨)
٢١٤ ص
(٤٩)
٢١٧ ص
(٥٠)
٢١٧ ص
(٥١)
٢٢١ ص
(٥٢)
٢٢١ ص
(٥٣)
٢٢٣ ص
(٥٤)
٢٢٤ ص
(٥٥)
٢٢٤ ص
(٥٦)
٢٢٦ ص
(٥٧)
٢٢٦ ص
(٥٨)
٢٢٧ ص
(٥٩)
٢٢٧ ص
(٦٠)
٢٢٨ ص
(٦١)
٢٢٩ ص
(٦٢)
٢٣١ ص
(٦٣)
٢٣٢ ص
(٦٤)
٢٣٣ ص
(٦٥)
٢٣٦ ص
(٦٦)
٢٣٨ ص
(٦٧)
٢٣٩ ص
(٦٨)
٢٤٣ ص
(٦٩)
٢٤٤ ص
(٧٠)
٢٤٤ ص
(٧١)
٢٤٥ ص
(٧٢)
٢٤٩ ص
(٧٣)
٢٤٩ ص
(٧٤)
٢٥٢ ص
(٧٥)
٢٥٣ ص
(٧٦)
٢٥٥ ص
(٧٧)
٢٥٩ ص
(٧٨)
٢٦٤ ص
(٧٩)
٢٧١ ص
(٨٠)
٢٧٤ ص
(٨١)
٢٧٧ ص
(٨٢)
٢٨١ ص
(٨٣)
٢٨٢ ص
(٨٤)
٢٨٥ ص
(٨٥)
٣٠٤ ص
(٨٦)
٣٠٨ ص
(٨٧)
٣١١ ص
(٨٨)
٣١٣ ص
(٨٩)
٣١٥ ص
(٩٠)
٣١٥ ص
(٩١)
٣٤١ ص
(٩٢)
٣٤٧ ص
(٩٣)
٣٥١ ص
(٩٤)
٣٥٢ ص
(٩٥)
٣٥٢ ص
(٩٦)
٣٦٧ ص
(٩٧)
٣٦٨ ص
(٩٨)
٣٧٤ ص
(٩٩)
٣٧٤ ص
(١٠٠)
٣٨٣ ص
(١٠١)
٣٨٣ ص
(١٠٢)
٣٨٧ ص
 
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص

سه رسائل فلسفى - الملا صدرا - الصفحة ٣٧٨


در بيان تركيب جسم از هيولا و صورت‌

اتباع ارسطو و جمعى از حكماى اسلامى، اتباع شيخ رئيس و در متأخرين صدر الحكماء مؤلف مجيب علامه» جسم را مركب از دو جزء جوهرى مى‌دانند. ظاهر اقوال اتباع مشائيه آن است كه تركيب بين اين دو جزء انضمامى است و هيولا در مرتبه وجود خود موجود است، ولى به صورت و عليت صورت را همه معتقدند، صورت حال و هيولا محل صورت است و بين اين توقف است على وجه غير دائر، كما حقق في محله.

سيد سند مير صدر شيرازى و صدر الحكماء قائل به تركيب اتحادى هستند، ولى بين اين دو معتقد فرق زياد است، كما قررناه في حواشينا. قبلا از براى تشحيذ اذهان و تقرير مرام و تحقيق در اين مسأله بايد مطالبى را از باب مقدمه تحرير نمود:

اوّل آنكه ماده با اينكه موجودى واحد است (و با جزء ديگر جسم كه صورت باشد، منشأ تحقّق جسم مى‌شود) چه حظّى از وجود دارد؟ آيا مثل همه موجودات مادى داراى وضع است؟ آيا مى‌شود شي‌ء مادى (يعنى غير مجرد) در مقام تحصل و متحقق به نحو ابداع از مجردات نباشد (كما توهم؟) بايد در نحوه وجود هيولا تأمّل نمود و درست به مغزاى مرام اهل تحصيل پى‌برد كه گفته‌اند: «فهيولى الجسمين اللذين احدهما في المغرب و الآخر في المشرق، لها نحو وحدة ذاتية يجامع اثنينيتهما و حصولها للجهات المتخالفة و الأحياز المتباعدة، عبارة عن قبولها الأجسام المتعددة الموصولة بالوقوع في تلك الأحياز و الجهات بالذات» [١].

جان كلام و روح مرام در اين جمله است كه: «فوحدتها الشخصية لا ينافي الكثرة الانفصالية، بخلاف وحدة الاتصال. فان وحدة الهيولى سلبيّ من لوازم نفي الكثرة، بل هو عين نفي الكثرة و وحدة المتصل‌


[١] شرح هدايه، ط گ، ص ٤٤، ٤٥. فرق است بين نفى كثرتى كه از لوازم وحدت است، چون كثرت از وحدت (بما هى هى) منتفى است و نفى كثرتى كه از لوازم آن وحدت است، چون در خارج شي‌ء يا معنون است به جهت وحدت يا كثرت. وحدت اگر مقابل كثرت لحاظ شود، بلكه امتناع از اجتماع با كثرت نداشته باشد، عبارت است از وحدت نوعى مثل انسان كه با كثرت شخصى مثل افراد انسان مجتمع مى‌شود. وحدت شخصيه هرگز با اين كثرت قابل اجتماع نيست. چه آنكه وحدت شخصيه و كثرت شخصيه از آنجايى كه از امور وجوديه‌اند، با يكديگر متقابلند. ولى وحدت نوعى وصف مفهوم و ماهيت است و تحصل خارجى ندارد.

«و اما الوحدة النوعية فليست امرا وجوديا له تحصل في الوجود، بل اذا لوحظت الماهية مجردة عن الوحدات الشخصية التي هي الهويات العينية ثبت لها وحدة و ذلك انما هو من اجل ضعف الشي‌ء في الوجود، اذ الوحدة و الوجود متحدان عينا متغايران مفهوما و حال الهيولى مع الصورة أيضا بتلك المثابة تدبر و تفهم» من افادات استاذ مشايخنا العظام الحكيم المؤسس، آقا على المدرس- قدس اللّه عقله- في حواشى الاسفار و الهداية.